ભારતની આંતરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં 16 જૂન 2026ના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ વહીવટી ફેરફાર થયો, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે સુંદરરાજ પી. પટ્ટિલિંગમને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી એટલે કે National Investigation Agency માં ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ તરીકે નિયુક્ત કર્યા. આ સમાચાર માત્ર એક અધિકારીની બદલી નથી, પરંતુ દેશની આતંકવાદ વિરોધી અને નક્સલવાદ વિરોધી નીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે આ વિષય ખૂબ જ મહત્વનો છે કારણ કે તેમાં આંતરિક સુરક્ષા, કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો, નક્સલવાદ, NIAની રચના અને પોલીસ વહીવટના ઘણા પાસાઓ જોડાયેલા છે.

આ સમાચાર કેમ ચર્ચામાં છે?

સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમ છેલ્લા લગભગ 12 વર્ષથી છત્તીસગઢના બસ્તર ક્ષેત્રમાં કાર્યરત હતા અને સાત વર્ષ સુધી બસ્તર રેન્જના IG તરીકે સેવા આપી હતી. બસ્તર વિસ્તાર નક્સલવાદથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત ક્ષેત્રોમાંનું એક છે.

તેમની સીધી મેદાની કામગીરી અને નક્સલ વિરોધી અભિયાનનો અનુભવ હવે NIAમાં ઉપયોગી બની શકે છે. આ કારણે તેમની નિમણૂકને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.

એનઆઈએ શું છે અને તેનું મહત્વ શું છે?

National Investigation Agency ભારતની કેન્દ્રીય આતંકવાદ વિરોધી તપાસ એજન્સી છે.

તેની સ્થાપના વર્ષ 2008માં થઈ હતી.

આ સ્થાપનાનો સીધો સંબંધ 2008 Mumbai attacks પછીની સુરક્ષા જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલો હતો.

ભારત સરકારે NIA Act, 2008 હેઠળ આ એજન્સી બનાવી.

તે Ministry of Home Affairs હેઠળ કાર્ય કરે છે.

NIA મુખ્યત્વે નીચેના ગુનાઓની તપાસ કરે છે:

• આતંકવાદી હુમલા
• આતંકી નાણાંકીય વ્યવહાર
• બોમ્બ બ્લાસ્ટ
• વિદેશી આતંકી નેટવર્ક
• નક્સલવાદી હુમલાઓ
• દેશવિરોધી ગતિવિધિઓ

સરળ ભાષામાં કહીએ તો જ્યાં દેશની સુરક્ષા, અખંડિતતા અને સવર્ણતા પર ખતરો હોય ત્યાં NIAની ભૂમિકા આવે છે.

સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમ કોણ છે?

સુંદરરાજ પી. પટ્ટિલિંગમ 2003 બેચના IPS અધિકારી છે.

IPS એટલે ભારતીય પોલીસ સેવા, જે Indian Police Service નો ભાગ છે.

All India Servicesમાં મુખ્ય ત્રણ સેવાઓ આવે છે:

• IAS
• IPS
• IFoS

તેઓ ખાસ કરીને છત્તીસગઢના બસ્તર વિસ્તારમાં નક્સલ વિરોધી અભિયાન માટે જાણીતા રહ્યા છે.

તેમણે મેદાનમાં રહીને ઘણા ઓપરેશનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

તેમની પાસે ગેરિલા વોરફેર, જંગલ ઓપરેશન અને ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત કામગીરીનો લાંબો અનુભવ છે.

આ અનુભવ NIA જેવી એજન્સી માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

બસ્તર વિસ્તારનું મહત્વ શું છે?

Bastar દક્ષિણ છત્તીસગઢનો સૌથી સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે.

બસ્તર રેન્જમાં કુલ 7 જિલ્લાઓ આવે છે:

• દંતેવાડા
• બીજાપુર
• સુકમા
• કાંકેર
• નારાયણપુર
• બસ્તર
• કોંડાગાંવ

આ વિસ્તાર "રેડ કોરિડોર"નો મુખ્ય ભાગ છે.

રેડ કોરિડોર એટલે તે વિસ્તાર જ્યાં માઓવાદી પ્રવૃત્તિઓ વધારે જોવા મળે છે.

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં બસ્તર વિશે પ્રશ્ન પૂછાય શકે છે.

નક્સલવાદ શું છે?

નક્સલવાદ ભારતની આંતરિક સુરક્ષાનો એક ગંભીર પડકાર છે.

તેની શરૂઆત વર્ષ 1967માં પશ્ચિમ બંગાળના Naxalbari ગામથી થઈ.

આંદોલન બાદમાં માઓવાદી વિચારધારાથી પ્રેરિત સશસ્ત્ર બળવાખોરીમાં બદલાયું.

નક્સલવાદનો મુખ્ય દાવો:

• જમીન અધિકાર
• આદિવાસી હક્કો
• રાજ્ય વિરોધી વિચારધારા

પરંતુ સમય જતાં આ ચળવળ હિંસક અને આતંકવાદી સ્વરૂપમાં વિકસતી ગઈ.

ભારતમાં સૌથી વધુ પ્રભાવિત રાજ્યો:

• છત્તીસગઢ
• ઝારખંડ
• ઓડિશા
• મહારાષ્ટ્ર
• આંધ્ર પ્રદેશના કેટલાક ભાગો

કેન્દ્ર સરકારની નક્સલ વિરોધી નીતિ

કેન્દ્ર સરકારે 31 માર્ચ 2026 સુધી નક્સલવાદ સમાપ્ત કરવાનો લક્ષ્ય નક્કી કર્યો હતો.

આ માટે નીચેના પગલાં લેવાયા:

• સુરક્ષા દળોની વધારાની તૈનાતી
• રસ્તા અને મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી
• આદિવાસી વિકાસ યોજના
• ઇન્ટેલિજન્સ નેટવર્ક મજબૂત બનાવવું

આ અભિયાનમાં Central Reserve Police Force અને Border Security Forceની મોટી ભૂમિકા રહી છે.

ડેપ્યુટેશન શું છે?

સુંદરરાજની નિમણૂક ડેપ્યુટેશન આધારે થઈ છે.

ડેપ્યુટેશન એટલે રાજ્ય કેડરના અધિકારીને થોડા સમય માટે કેન્દ્ર સરકારની સંસ્થા કે વિભાગમાં મોકલવો.

આ પ્રણાલીથી કેન્દ્રને અનુભવી અધિકારીઓ મળે છે.

પરીક્ષામાં આ શબ્દ ઘણી વખત પૂછાય છે.

ઉદાહરણ:
રાજ્ય IPS અધિકારી → NIA અથવા CBIમાં પોસ્ટિંગ

આ નિમણૂકનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ

આ નિમણૂક પાછળ કેટલીક મોટી વ્યૂહરચનાઓ હોઈ શકે:

1. મેદાની અનુભવનો લાભ

નક્સલ વિસ્તારના અનુભવી અધિકારી NIAમાં આવવાથી તપાસ વધુ અસરકારક બની શકે.

2. આતંકવાદ અને નક્સલવાદ વચ્ચે જોડાણ

ઘણા કેસોમાં નક્સલ નેટવર્ક અને ગેરકાયદેસર ફંડિંગ વચ્ચે સંબંધ હોય છે.

NIA આ કડીઓ શોધી શકે છે.

3. ઇન્ટેલિજન્સ મજબૂત બનશે

બસ્તરના સ્થાનિક નેટવર્કની સમજ NIAને મદદ કરશે.

ભારત અને વિશ્વ પર અસર

ભારતમાં:

• આંતરિક સુરક્ષા મજબૂત બનશે
• નક્સલ કેસોની તપાસ ઝડપી થશે
• કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગ વધશે

વિશ્વ સ્તરે:

ભારત આતંકવાદ વિરોધી કામગીરીમાં વધુ મજબૂત સંદેશ આપશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સહયોગમાં પણ ફાયદો થઈ શકે.

પડકારો અને ચિંતાઓ

જોકે નિમણૂક મહત્વપૂર્ણ છે, કેટલાક પડકારો પણ છે:

• નક્સલવાદનું સામાજિક મૂળ હજી જીવંત છે
• માત્ર સુરક્ષા અભિયાન પૂરતું નથી
• વિકાસ અને વિશ્વાસ સ્થાપિત કરવો જરૂરી છે
• સ્થાનિક લોકોનો સહયોગ આવશ્યક છે

આથી સુરક્ષા અને વિકાસ બંને સાથે ચાલવા જોઈએ.

પરીક્ષા દ્રષ્ટિએ મહત્વ

આ વિષય UPSC, GPSC, SSC, Banking, Railway, PSI, Talati જેવી પરીક્ષામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.

ખાસ કરીને નીચેના વિષયો સાથે જોડાયેલો છે:

• Internal Security
• Terrorism
• Left Wing Extremism
• Federal Structure
• Police Reforms
• Centre-State Relations

પ્રિલિમ માટે યાદ રાખવાના તથ્યો

• NIA સ્થાપના: 2008
• કાયદો: NIA Act, 2008
• મંત્રાલય: ગૃહ મંત્રાલય
• IPS: All India Service
• સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમ: 2003 બેચ IPS
• બસ્તર રેન્જ: 7 જિલ્લાઓ
• નક્સલવાદ શરૂઆત: 1967, નક્સલબાડી
• નક્સલવાદ સમાપ્ત કરવાનો લક્ષ્ય: 31 માર્ચ 2026

મેઈન્સ માટે ઉપયોગી વિશ્લેષણ

પ્રશ્ન આવી શકે:

"ભારતમાં નક્સલવાદ સામે લડવામાં NIA અને રાજ્ય પોલીસની ભૂમિકા વિશ્લેષણ કરો."

જવાબમાં લખવાના મુદ્દા:

• NIAની તપાસ ક્ષમતા
• રાજ્ય પોલીસનું મેદાની જ્ઞાન
• ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ
• વિકાસ આધારિત ઉકેલ
• કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલન

નિષ્કર્ષ

સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમની NIAમાં નિમણૂક માત્ર વહીવટી ફેરફાર નથી. તે ભારતની આંતરિક સુરક્ષા વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. બસ્તર જેવા નક્સલ પ્રભાવિત વિસ્તારમાં મળેલો તેમનો લાંબો અનુભવ હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉપયોગી બનશે.

 ૨૦ વનલાઇનર પ્રશ્નો, તેના જવાબો અને વિગતવાર સમજૂતી નીચે મુજબ છે

૧.  રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) માં તાજેતરમાં ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ (IG) તરીકે કોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે?

• જવાબ: સુંદરરાજ પી. પટ્ટિલિંગમ.
• સમજૂતી: જૂન ૨૦ spark૬ માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૨૦૦૩ બેચના આઈપીએસ (IPS) અધિકારી સુંદરરાજ પી. પટ્ટિલિંગમની નિમણૂક NIA ના આઈજી (IG) તરીકે કરવામાં આવી છે, જેઓ નક્સલ વિરોધી અભિયાનનો મોટો અનુભવ ધરાવે છે.

૨.  સુંદરરાજ પી. પટ્ટિલિંગમ કઈ બેચના અને કઈ સેવાના અધિકારી છે?

• જવાબ: ૨૦૦૩ બેચના આઈપીએસ (IPS - Indian Police Service) અધિકારી.
• સમજૂતી: તેઓ ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS) ના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. ભારતમાં IPS એ અખિલ ભારતીય સેવાઓ (All India Services) અંતર્ગત આવતી એક મુખ્ય સેવા છે.

૩. સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમ NIA માં જોડાતા પહેલાં કયા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રમાં આઈજી (IG) તરીકે કાર્યરત હતા?

• જવાબ: છત્તીસગઢના બસ્તર રેન્જમાં.
• સમજૂતી: તેઓ છેલ્લા ૧૨ વર્ષથી છત્તીસગઢના બસ્તર વિસ્તારમાં સક્રિય હતા અને આશરે સાત વર્ષ સુધી બસ્તર રેન્જના આઈજી તરીકે નક્સલ વિરોધી ઓપરેશન્સનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

૪.  રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA) ની સ્થાપના કયા વર્ષમાં અને કયા કાયદા હેઠળ કરવામાં આવી હતી?

• જવાબ: વર્ષ ૨૦૦૮ માં, NIA એક્ટ ૨૦૦૮ (NIA Act, 2008) હેઠળ.
• સમજૂતી: ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ ના રોજ મુંબઈમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા (26/11) બાદ દેશમાં આતંકવાદ વિરોધી તપાસ માટે એક કેન્દ્રીય એજન્સીની જરૂરિયાત ઉભી થતા આ કાયદો પસાર કરાયો હતો.

૫.  NIA ભારત સરકારના કયા મંત્રાલય હેઠળ કામ કરે છે?

• જવાબ: ગૃહ મંત્રાલય (Ministry of Home Affairs).
• સમજૂતી: દેશની આંતરિક સુરક્ષા અને આતંકવાદ સંબંધિત બાબતો ગૃહ મંત્રાલય હસ્તક આવતી હોવાથી NIA સીધી રીતે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને ગૃહ મંત્રાલયને રિપોર્ટ કરે છે.

૬.  ભારતીય બંધારણ મુજબ અખિલ ભારતીય સેવાઓ (All India Services) માં કઈ કઈ સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે?

• જવાબ: IAS (ભારતીય વહીવટી સેવા), IPS (ભારતીય પોલીસ સેવા) અને IFoS (ભારતીય વન સેવા).
• સમજૂતી: બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૧૨ હેઠળ અખિલ ભારતીય સેવાઓની જોગવાઈ છે. નોંધનીય છે કે IFoS એટલે ઇન્ડિયન ફોરેસ્ટ સર્વિસ (વન સેવા) છે, ફોરેન સર્વિસ (વિદેશ સેવા) નહીં.

૭.  છત્તીસગઢની બસ્તર રેન્જમાં કુલ કેટલા જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે?

• જવાબ: ૭ જિલ્લાઓ.
• સમજૂતી: બસ્તર રેન્જમાં દંતેવાડા, બીજાપુર, સુકમા, કાંકેર, નારાયણપુર, બસ્તર અને કોંડાગાંવ એમ કુલ ૭ નક્સલ પ્રભાવિત જિલ્લાઓ આવેલા છે.

૮.  નક્સલવાદ ક્ષેત્રના સંદર્ભમાં 'રેડ કોરિડોર' (Red Corridor) એટલે શું?

• જવાબ: ભારતના એવા વિસ્તારો જ્યાં માઓવાદી/નક્સલવાદી પ્રવૃત્તિઓ અને હિંસાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે.
• સમજૂતી: ભારતના પૂર્વ અને મધ્ય ભાગના કેટલાક રાજ્યો (જેમ કે છત્તીસગઢ, ઝારખંડ, ઓડિશા) ના જંગલ અને આદિવાસી વિસ્તારો જ્યાં ડાબેરી ઉગ્રવાદ વ્યાપેલો છે, તેને 'રેડ કોરિડોર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

૯.  ભારતમાં નક્સલવાદ આંદોલનની શરૂઆત ક્યારે અને ક્યાંથી થઈ હતી?

• જવાબ: વર્ષ ૧૯૬૭ માં, પશ્ચિમ બંગાળના 'નક્સલબાડી' (Naxalbari) ગામથી.
• સમજૂતી: જમીનદારો સામે ખેડૂતો અને આદિવાસીઓના જમીન અધિકારો માટે ચારુ મજુમદાર અને કાનુ સન્યાલના નેતૃત્વમાં આ વિદ્રોહ શરૂ થયો હતો, જેના પરથી આ ચળવળનું નામ 'નક્સલવાદ' પડ્યું.

૧૦.  નક્સલવાદી આંદોલન મૂળભૂત રીતે કઈ વૈશ્વિક વિચારધારાથી પ્રેરિત છે?

• જવાબ: માઓવાદી વિચારધારા (Maoism - ચીનના નેતા માઓ ઝેદોંગની વિચારધારા).
• સમજૂતી: આ વિચારધારા સશસ્ત્ર બળવાખોરી અને હિંસક માધ્યમો દ્વારા સત્તા પલટો કરવામાં અને રાજ્યની વ્યવસ્થાને ઉખાડી ફેંકવામાં વિશ્વાસ ધરાવે છે.

૧૧.  કેન્દ્ર સરકારે ભારતના નક્સલવાદને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવા માટે કઈ સમયમર્યાદા (લક્ષ્ય) નક્કી કરી હતી?

• જવાબ: ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬.
• સમજૂતી: ગૃહ મંત્રાલયે દેશમાંથી ડાબેરી ઉગ્રવાદ (LWE) ને નાબૂદ કરવા અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં વિકાસ કાર્યો ઝડપી બનાવવા માટે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીનો લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કર્યો હતો.

૧૨.  નક્સલ વિરોધી અભિયાનોમાં કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો (CAPF) માંથી કયા મુખ્ય દળો કાર્યરત છે?

• જવાબ: CRPF (સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ) અને BSF (બોર્ડર સિક્યોરિટી ફોર્સ).
• સમજૂતી: આંતરિક સુરક્ષા અને જંગલ ઓપરેશન્સ માટે CRPF ની વિશેષ વિંગ 'કોબ્રા' (COBRA) ખાસ કરીને નક્સલવાદીઓ સામે લડવા માટે બસ્તર જેવા વિસ્તારોમાં તૈનાત છે.

૧૩. વહીવટી ભાષામાં 'ડેપ્યુટેશન' (Deputation - પ્રતિનિયુક્તિ) એટલે શું?

• જવાબ: કોઈ સરકારી કેડરના અધિકારીને અસ્થાયી રૂપે (થોડા સમય માટે) અન્ય સંસ્થા કે કેન્દ્ર સરકારના વિભાગમાં મોકલવાની પ્રક્રિયા.
• સમજૂતી: સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમ છત્તીસગઢ કેડરના આઈપીએસ છે, પરંતુ તેઓ હવે ડેપ્યુટેશન નિયમો હેઠળ કેન્દ્ર સરકારની એજન્સી NIA માં સેવા આપશે. નિશ્ચિત સમયગાળો પૂરો થયા બાદ તેઓ મૂળ કેડરમાં પરત ફરી શકે છે.

૧૪.  NIA મુખ્યત્વે કયા પ્રકારના ગંભીર ગુનાઓની તપાસ માટે સત્તાવાર જવાબદાર છે?

• જવાબ: આતંકવાદી હુમલા, આતંકી ફંડિંગ (Terror Funding), દેશવિરોધી ગતિવિધિઓ અને નક્સલવાદી હુમલા.
• સમજૂતી: સામાન્ય ગુનાઓની તપાસ રાજ્ય પોલીસ કરે છે, પરંતુ દેશની સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષાને નુકસાન પહોંચાડતા મોટા ગુનાઓ માટે સંસદે NIA ને વિશેષ સત્તા આપી છે.

૧૫.  સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમની NIA માં નિમણૂક પાછળનું મુખ્ય વ્યૂહાત્મક કારણ શું હોઈ શકે?

• જવાબ: તેમનો ગેરિલા વોરફેર, જંગલ ઓપરેશન અને નક્સલ વિરોધી ક્ષેત્રનો લાંબો મેદાની અનુભવ.
• સમજૂતી: નક્સલવાદીઓ દ્વારા અવારનવાર મોટા હુમલા અને ફંડિંગ નેટવર્ક ચલાવવામાં આવે છે. બસ્તરના ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટીના અનુભવી અધિકારીના આવવાથી NIA આતંક-નક્સલ ગઠબંધનને વધુ સારી રીતે તોડી શકશે.

૧૬.  નક્સલ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં કેન્દ્ર સરકાર સુરક્ષા સિવાય કયા પાસાઓ પર ધ્યાન આપી રહી છે?

• જવાબ: ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (રસ્તા, મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી) અને આદિવાસી વિકાસ યોજનાઓ.
• સમજૂતી: નક્સલવાદને માત્ર બંદૂકના જોરે સમાપ્ત ન કરી શકાય. સ્થાનિક લોકોનો વિશ્વાસ જીતવા માટે ત્યાં શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય અને રોજગારી જેવા વિકાસાત્મક કાર્યો અનિવાર્ય છે.

૧૭. નક્સલવાદ સામેની લડાઈમાં મુખ્ય આંતરિક પડકાર કયો ગણાવી શકાય?

• જવાબ: નક્સલવાદનું સામાજિક-આર્થિક મૂળ અને સ્થાનિક આદિવાસીઓનો અવિશ્વાસ.
• સમજૂતી: આદિવાસી વિસ્તારોમાં જમીન અને હક્કોના મુદ્દાઓ સંવેદનશીલ હોવાથી નક્સલીઓ તેમનું શોષણ કરે છે, તેથી વિકાસની સાથે વિશ્વાસ સ્થાપિત કરવો એ મોટો પડકાર છે.

૧૮.  આંતરિક સુરક્ષાના સંદર્ભમાં 'ડાબેરી ઉગ્રવાદ' (Left Wing Extremism - LWE) શબ્દ કોના માટે વપરાય છે?

• જવાબ: નક્સલવાદીઓ અને માઓવાદી સંગઠનો માટે.
• સમજૂતી: આ સંગઠનો સામ્યવાદી (ડાબેરી) વિચારોની આત્યંતિક અથવા હિંસક રણનીતિ અપનાવતા હોવાથી સુરક્ષા એજન્સીઓ અને સરકારી દસ્તાવેજોમાં તેને LWE તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

૧૯.  સુંદરરાજ પટ્ટિલિંગમની નિમણૂકથી કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો (Centre-State Relations) પર શું અસર થશે?

• જવાબ: સંકલન અને ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ મજબૂત બનશે.
• સમજૂતી: રાજ્ય સ્તરે કામ કરી ચૂકેલા અધિકારી જ્યારે કેન્દ્રીય એજન્સી (NIA) માં જાય છે ત્યારે રાજ્યની પોલીસ અને કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ વચ્ચેનો તાલમેલ વધુ સારો બને છે, જે સંઘીય માળખા (Federal Structure) માટે હકારાત્મક છે.

૨૦.  સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની મુખ્ય પરીક્ષા (Mains) ની દ્રષ્ટિએ આ વિષય કયા પેપર સાથે સંબંધિત છે?

• જવાબ: જીએસ પેપર (આંતરિક સુરક્ષા - Internal Security અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો).
• સમજૂતી: UPSC/GPSC ની મુખ્ય પરીક્ષાના અભ્યાસક્રમમાં 'આંતરિક સુરક્ષાના પડકારો' અને 'ડાબેરી ઉગ્રવાદ' એક મહત્વનો મુદ્દો છે, જેમાં આ પ્રકારના વહીવટી નિર્ણયો કેસ સ્ટડી કે ઉદાહરણ તરીકે લખી શકાય છે.