તાજેતરમાં ઇજિપ્તની Cairo University ની વિજ્ઞાન ફેકલ્ટીના સંશોધકોએ પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ સામેની લડતમાં મહત્વપૂર્ણ ગણાય તેવી શોધ કરી છે. જૂન 2026માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં એવા બેક્ટેરિયલ સ્ટ્રેન્સની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જે પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ (PVC) માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સને વિઘટિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સંશોધન Microbial Cell Factories માં પ્રકાશિત થયું છે અને તેની નોંધ અમેરિકાની National Library of Medicine દ્વારા પણ લેવામાં આવી છે.

આ સમાચાર કેમ ચર્ચામાં છે?

વિશ્વભરમાં પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ એક ગંભીર પર્યાવરણીય સમસ્યા બની ગયું છે. ખાસ કરીને માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ, જે 5 મિલીમીટર કરતાં નાના પ્લાસ્ટિક કણો હોય છે, તે જમીન, પાણી, સમુદ્ર અને ખાદ્ય શૃંખલામાં પ્રવેશી રહ્યા છે. અત્યાર સુધી પીવીસી જેવા જટિલ પ્લાસ્ટિકના જૈવિક વિઘટન અંગે મર્યાદિત માહિતી ઉપલબ્ધ હતી.

ઇજિપ્તના સંશોધકોએ પ્રથમ વખત એવા બે બેક્ટેરિયાની ઓળખ કરી છે, જે પીવીસી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સને તોડવામાં સક્ષમ હોવાનું પ્રયોગશાળામાં સાબિત થયું છે. આ શોધ ભવિષ્યમાં પ્લાસ્ટિક કચરાના જૈવિક સંચાલન માટે નવા માર્ગો ખોલી શકે છે.

પીવીસી એટલે શું?

પીવીસીનું સંપૂર્ણ નામ પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ છે. તે ક્લોરિન ધરાવતો કૃત્રિમ પોલિમર છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા થર્મોપ્લાસ્ટિક્સમાં તેનો સમાવેશ થાય છે.

પીવીસીનો ઉપયોગ નીચેના ક્ષેત્રોમાં થાય છે:

• પાણી અને ગટર પાઇપો
• ઇલેક્ટ્રિકલ કેબલ
• ફ્લોરિંગ સામગ્રી
• પેકેજિંગ ઉદ્યોગ
• તબીબી સાધનો
• બાંધકામ ક્ષેત્ર

પીવીસીની સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે તે કુદરતી રીતે ખૂબ ધીમી ગતિએ વિઘટિત થાય છે. પરિણામે તે લાંબા સમય સુધી પર્યાવરણમાં ટકી રહે છે.

માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ શું છે?

માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ એવા પ્લાસ્ટિક કણો છે, જેમનું કદ 5 મિલીમીટરથી ઓછું હોય છે.

તે બે પ્રકારના હોઈ શકે છે:

1. પ્રાથમિક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ
   • કોસ્મેટિક્સ અથવા ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોમાં સીધા ઉપયોગ માટે બનાવવામાં આવે છે.
2. દ્વિતીય માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ
   • મોટા પ્લાસ્ટિક કચરાના તૂટવાથી બને છે.

આ કણો નદીઓ, સમુદ્રો, જમીન અને હવામાં પણ મળી આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ માનવ લોહી, ફેફસા અને પ્લેસેન્ટામાં પણ માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સની હાજરી નોંધેલી છે.

સંશોધનમાં કયા બેક્ટેરિયાની ઓળખ થઈ?

અભ્યાસ દરમિયાન લાંબા સમયથી પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષિત રહેલી જમીનમાંથી બેક્ટેરિયાના નમૂનાઓ એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા.

સંશોધનમાં બે મુખ્ય બેક્ટેરિયાની ઓળખ થઈ:

સ્ટુટ્ઝેરીમોનાસ એસપી. એનએચ2

આ બેક્ટેરિયાએ પીવીસી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સના વજનમાં 23 ટકા કરતાં વધુ ઘટાડો કર્યો.

આ પરિણામ દર્શાવે છે કે તે પ્લાસ્ટિકની રચનાને તોડી શકે છે.

ગ્લુટામિસિબેક્ટર નિકોટિને એનએચ27

આ બેક્ટેરિયાએ પણ પીવીસી વિઘટન પ્રવૃત્તિ દર્શાવી.

ભલે તેની અસર અલગથી ઓછી હોય, પરંતુ સંયુક્ત ઉપયોગમાં તે વધુ અસરકારક સાબિત થયું.

બેક્ટેરિયલ કોન્સોર્ટિયમ શું છે?

જ્યારે બે કે તેથી વધુ બેક્ટેરિયાને એકસાથે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે ત્યારે તેને બેક્ટેરિયલ કોન્સોર્ટિયમ કહેવામાં આવે છે.

આ અભ્યાસમાં બંને બેક્ટેરિયાના સંયુક્ત ઉપયોગથી પીવીસીના વજનમાં લગભગ 27 ટકા ઘટાડો નોંધાયો.

આ દર્શાવે છે કે અલગ અલગ સૂક્ષ્મજીવો એકબીજાની ક્ષમતાને વધારી શકે છે અને વધુ અસરકારક રીતે પ્લાસ્ટિકનું વિઘટન કરી શકે છે.

પ્રયોગશાળામાં શું પુરાવા મળ્યા?

સંશોધકોએ વિવિધ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ દ્વારા પરિણામોનું મૂલ્યાંકન કર્યું.

માઇક્રોસ્કોપિક પરીક્ષણ

પીવીસીની સપાટી પર:

• તિરાડો
• ખાડાઓ
• ખુરદરી રચના

જોઈ શકાયા હતા.

આ સૂચવે છે કે બેક્ટેરિયાએ પ્લાસ્ટિકની બહારની સપાટી પર હુમલો કર્યો હતો.

રાસાયણિક વિશ્લેષણ

રાસાયણિક પરીક્ષણોમાં પીવીસીની મૂળભૂત રચનામાં ફેરફારો જોવા મળ્યા.

તે દર્શાવે છે કે માત્ર સપાટી પર અસર થઈ નથી પરંતુ પોલિમરની રાસાયણિક બંધારણમાં પણ પરિવર્તન થયું છે.

પ્લાસ્ટિક વિઘટનમાં સૂક્ષ્મજીવોનું મહત્વ

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈજ્ઞાનિકો પ્લાસ્ટિક ખાઈ શકતા અથવા તોડી શકતા બેક્ટેરિયા અને ફૂગની શોધમાં રસ દાખવી રહ્યા છે.

કારણ કે:

• પરંપરાગત રિસાયક્લિંગ મર્યાદિત છે
• લેન્ડફિલ ઝડપથી ભરાઈ રહ્યા છે
• સમુદ્રોમાં પ્લાસ્ટિકનો જથ્થો વધી રહ્યો છે
• પ્લાસ્ટિક સદીઓ સુધી ટકી શકે છે

જો અસરકારક સૂક્ષ્મજીવો વિકસાવવામાં સફળતા મળે તો ભવિષ્યમાં જૈવિક કચરા વ્યવસ્થાપન વધુ સસ્તું અને પર્યાવરણમિત્ર બની શકે છે.

ભારત અને વિશ્વ માટે શું મહત્વ?

ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા પ્લાસ્ટિક વપરાશકર્તા દેશોમાંનો એક છે.

ભારતમાં:

• એકલ ઉપયોગ પ્લાસ્ટિક પર નિયંત્રણ લાવવામાં આવ્યું છે
• પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો અમલમાં છે
• વિસ્તૃત ઉત્પાદક જવાબદારી (EPR) નીતિ અમલમાં છે

તેમ છતાં, માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ હજુ પણ ગંભીર પડકાર છે.

આવા સંશોધનો ભવિષ્યમાં:

• કચરા વ્યવસ્થાપન સુધારી શકે
• પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે
• ગ્રીન બાયોટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન આપી શકે
• પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન કાર્યક્રમોમાં ઉપયોગી બની શકે

પડકારો અને મર્યાદાઓ

આ શોધ મહત્વપૂર્ણ હોવા છતાં હજુ કેટલીક મર્યાદાઓ છે.

પ્રયોગશાળા સુધી મર્યાદિત પરિણામો

હાલના પરિણામો નિયંત્રિત પ્રયોગશાળા પરિસ્થિતિઓમાં પ્રાપ્ત થયા છે.

મોટા પાયે અમલીકરણ

વાસ્તવિક પર્યાવરણમાં આ બેક્ટેરિયાની કાર્યક્ષમતા હજુ તપાસવાની બાકી છે.

સમય અને ખર્ચ

વિશાળ પ્રમાણમાં પ્લાસ્ટિક કચરો નષ્ટ કરવા માટે વધુ સંશોધન અને તકનીકી વિકાસ જરૂરી રહેશે.

પરીક્ષા દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા

પ્રિલીમ્સ માટે

• PVC = પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ
• માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનું કદ 5 મિલીમીટરથી ઓછું
• અભ્યાસ પ્રકાશન વર્ષ: 2026
• દેશ: ઇજિપ્ત
• સંસ્થા: કૈરો યુનિવર્સિટી
• જર્નલ: માઇક્રોબિયલ સેલ ફેક્ટરીઝ
• મુખ્ય બેક્ટેરિયા:
  • સ્ટુટ્ઝેરીમોનાસ એસપી. NH2
  • ગ્લુટામિસિબેક્ટર નિકોટિને NH27
• બેક્ટેરિયલ કોન્સોર્ટિયમ દ્વારા લગભગ 27% પીવીસી વજનમાં ઘટાડો

મેન્સ માટે

સંભવિત વિષયો:

• પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ અને પર્યાવરણીય પડકારો
• બાયોરેમિડિએશનનું મહત્વ
• કચરા વ્યવસ્થાપનમાં સૂક્ષ્મજીવોની ભૂમિકા
• ટકાઉ વિકાસ અને ગ્રીન ટેક્નોલોજી
• માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનો માનવ આરોગ્ય પર પ્રભાવ

નિષ્કર્ષ

ઇજિપ્તના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલી આ શોધ પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ સામેની વૈશ્વિક લડતમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવી શકાય. સ્ટુટ્ઝેરીમોનાસ એસપી. NH2 અને ગ્લુટામિસિબેક્ટર નિકોટિને NH27 જેવા બેક્ટેરિયા પીવીસી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સને વિઘટિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે તે પ્રથમ વખત નોંધાયું છે. જોકે આ સંશોધન હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, તેમ છતાં તે ભવિષ્યમાં બાયોરેમિડિએશન, કચરા વ્યવસ્થાપન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે નવી શક્યતાઓ ઊભી કરી શકે છે. 

૨૦ વન-લાઇનર પ્રશ્નો, તેના જવાબો અને  સમજૂતી નીચે મુજબ છે:

૧. તાજેતરમાં જૂન ૨૦૨૬માં કઈ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ PVC પ્લાસ્ટિક વિઘટન કરતા બેક્ટેરિયા શોધ્યા છે?

• જવાબ: કૈરો યુનિવર્સિટી (Cairo University), ઇજિપ્ત.
• સમજૂતી: ઇજિપ્તની કૈરો યુનિવર્સિટીના વિજ્ઞાન ફેકલ્ટીના વૈજ્ઞાનિકોએ લાંબા સમયથી પ્લાસ્ટિકથી પ્રદૂષિત જમીનમાંથી નમૂના લઈ આ સફળતા મેળવી છે.

૨. આ મહત્વપૂર્ણ સંશોધન કયા આંતરરાષ્ટ્રીય જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે?

• જવાબ: માઇક્રોબિયલ સેલ ફેક્ટરીઝ (Microbial Cell Factories).
• સમજૂતી: આ સંશોધનની વૈજ્ઞાનિક વિગતો 'Microbial Cell Factories' માં છપાઈ છે અને અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત 'National Library of Medicine' દ્વારા પણ તેની નોંધ લેવામાં આવી છે.

૩. પર્યાવરણીય પ્રદૂષણના સંદર્ભમાં 'માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ' એટલે શું?

• જવાબ: ૫ મિલીમીટર (5 mm) કરતાં નાના કદના પ્લાસ્ટિકના કણો.
• સમજૂતી: પ્લાસ્ટિકના એવા અત્યંત સૂક્ષ્મ કણો જેનું કદ ૫ મીમીથી ઓછું હોય તેને માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ કહેવાય છે. તે સરળતાથી પાણી, હવા અને ખાદ્ય શૃંખલામાં ભળી જાય છે.

૪. PVC નું પૂરું નામ (Full Form) શું છે?

• જવાબ: પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ (Polyvinyl Chloride).
• સમજૂતી: PVC એ ક્લોરિન ધરાવતો એક કૃત્રિમ પોલિમર (Synthetic Polymer) છે. તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ વપરાતા થર્મોપ્લાસ્ટિક્સ પૈકીનું એક છે.

૫. સંશોધન દરમિયાન પીવીસી માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સના વજનમાં ૨૩% નો ઘટાડો કરનાર બેક્ટેરિયા કયા છે?

• જવાબ: સ્ટુટ્ઝેરીમોનાસ એસપી. એનએચ૨ (Stutzerimonas sp. NH2).
• સમજૂતી: આ ખાસ બેક્ટેરિયલ સ્ટ્રેનને જ્યારે પ્રયોગશાળામાં રાખવામાં આવ્યો ત્યારે તેણે પીવીસી પ્લાસ્ટિકની જટિલ રચનાને તોડીને તેના કુલ વજનમાં ૨૩ ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો કર્યો હતો.

૬. શોધાયેલા બીજા બેક્ટેરિયલ સ્ટ્રેનનું નામ શું છે જે પીવીસી વિઘટનમાં મદદ કરે છે?

• જવાબ: ગ્લુટામિસિબેક્ટર નિકોટિને એનએચ૨૭ (Glutamicibacter nicotianae NH27).
• સમજૂતી: આ બેક્ટેરિયા પણ પીવીસી તોડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો કે એકલા સ્તરે તેની અસર ઓછી છે, પણ અન્ય બેક્ટેરિયા સાથે મળીને તે સારું પરિણામ આપે છે.

૭. 'બેક્ટેરિયલ કોન્સોર્ટિયમ' (Bacterial Consortium) એટલે શું?

• જવાબ: બે કે તેથી વધુ બેક્ટેરિયાનો સંયુક્ત કે સમૂહમાં ઉપયોગ કરવો તે.
• સમજૂતી: જ્યારે કોઈ ચોક્કસ કાર્ય (જેમ કે પ્લાસ્ટિક વિઘટન) માટે બે અલગ-અલગ બેક્ટેરિયાના જૂથને એકસાથે કામ પર લગાડવામાં આવે, ત્યારે તેને માઇક્રોબિયલ અથવા બેક્ટેરિયલ કોન્સોર્ટિયમ કહે છે.

૮. બંને બેક્ટેરિયાના સંયુક્ત ઉપયોગ (Consortium) થી PVC ના વજનમાં કેટલા ટકા ઘટાડો નોંધાયો?

• જવાબ: લગભગ ૨૭ ટકા (27%).
• સમજૂતી: અલગથી કામ કરવા કરતાં જ્યારે Stutzerimonas sp. NH2 અને Glutamicibacter nicotianae NH27 ને સાથે મેળવવામાં આવ્યા, ત્યારે વિઘટનનો દર વધી ગયો અને વજનમાં ૨૭% નો ઘટાડો થયો.

૯. પ્રાથમિક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ (Primary Microplastics) કોને કહેવાય?

• જવાબ: કોસ્મેટિક્સ કે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો માટે સીધા જ નાના કદમાં બનાવાતા પ્લાસ્ટિક કણો.
• સમજૂતી: ફેસવોશ, ટૂથપેસ્ટ કે સ્ક્રબમાં વપરાતા 'માઇક્રોબીડ્સ' (Microbeads) એ પ્રાથમિક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સનું ઉદાહરણ છે, જે ફેક્ટરીમાંથી જ સૂક્ષ્મ કદમાં બને છે.

૧૦. દ્વિતીયક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ (Secondary Microplastics) કેવી રીતે બને છે?

• જવાબ: મોટા પ્લાસ્ટિક કચરાના ભૌતિક કે રાસાયણિક તૂટવાથી.
• સમજૂતી: જ્યારે મોટી પ્લાસ્ટિકની બોટલો, પાઇપ કે બેગ પર સૂર્યપ્રકાશ, પવન કે મોજાની અસર થાય છે ત્યારે તે ધીમે-ધીમે તૂટીને ૫ મીમીથી નાના કણોમાં ફેરવાય છે, તેને દ્વિતીયક માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ કહે છે.

૧૧. વૈજ્ઞાનિકોને પ્રયોગશાળામાં માઇક્રોસ્કોપિક તપાસ દરમિયાન PVC ની સપાટી પર કેવા ફેરફારો જોવા મળ્યા?

• જવાબ: તિરાડો, ખાડાઓ અને ખુરદરી (ખરબચડી) રચના.
• સમજૂતી: આ ભૌતિક ફેરફારો સાબિત કરે છે કે બેક્ટેરિયાએ પ્લાસ્ટિકની મજબૂત સપાટી પર જૈવિક હુમલો કરીને તેને નબળી પાડી દીધી હતી.

૧૨. રાસાયણિક વિશ્લેષણ (Chemical Analysis) થી કઈ મહત્વની બાબત સાબિત થઈ?

• જવાબ: PVC ના મૂળભૂત રાસાયણિક બંધારણ (Polymer Structure) માં પરિવર્તન થયું.
• સમજૂતી: આ ટેસ્ટ દર્શાવે છે કે બેક્ટેરિયા માત્ર પ્લાસ્ટિકની ઉપરછલ્લી સપાટીને નુકસાન નથી કરતા, પરંતુ તેના રાસાયણિક બોન્ડ (Chemical Bonds) ને પણ તોડી નાખે છે.

૧૩. સુક્ષ્મજીવો દ્વારા પર્યાવરણમાંથી પ્રદૂષકોને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને વિજ્ઞાનની ભાષામાં શું કહેવાય?

• જવાબ: બાયોરેમિડિએશન (Bioremediation).
• સમજૂતી: બેક્ટેરિયા, ફૂગ કે વનસ્પતિનો ઉપયોગ કરીને ઝેરી કચરા કે પ્લાસ્ટિકનું વિઘટન કરી પર્યાવરણને શુદ્ધ કરવાની તકનીકને 'બાયોરેમિડિએશન' કહેવામાં આવે છે.

૧૪. PVC પ્લાસ્ટિક કુદરતી રીતે કેમ જલ્દી વિઘટિત થતું નથી?

• જવાબ: કારણ કે તે ક્લોરિનયુક્ત જટિલ સિન્થેટિક પોલિમર છે.
• સમજૂતી: પીવીસીની રાસાયણિક રચના અત્યંત મજબૂત હોય છે અને કુદરતમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતા બેક્ટેરિયા તેના બોન્ડ્સ તોડી શકતા નથી, પરિણામે તે સદીઓ સુધી પર્યાવરણમાં એમ જ રહે છે.

૧૫. વૈજ્ઞાનિકોએ માનવ શરીરના કયા અંગો/ભાગોમાં માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સની હાજરી નોંધી છે?

• જવાબ: માનવ લોહી (Blood), ફેફસાં (Lungs) અને પ્લેસેન્ટા (Placenta - ગર્ભનાળ).
• સમજૂતી: માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ એટલા સૂક્ષ્મ બની ચૂક્યા છે કે તે ખોરાક અને શ્વાસ દ્વારા માનવ શરીરમાં પ્રવેશીને લોહી અને અંગો સુધી પહોંચી ગયા છે, જે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમ છે.

૧૬. ભારત સરકારે પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ રોકવા માટે કયા પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે?

• જવાબ: સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક (Single-Use Plastic - એકવાર વાપરી શકાય તેવું પ્લાસ્ટિક).
• સમજૂતી: પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ ઘટાડવા ભારતે ૧ જુલાઈ ૨૦૨૨થી ૧૯ પ્રકારના સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક (જેમ કે પ્લાસ્ટિકની ચમચી, સ્ટ્રો, ધ્વજ વગેરે) ના ઉત્પાદન અને વપરાશ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે.

૧૭. પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ હેઠળ વપરાતી 'EPR' નીતિનું પૂરું નામ શું છે?

• જવાબ: એક્સટેન્ડેડ પ્રોડ્યુસર રિસ્પોન્સિબિલિટી (Extended Producer Responsibility).
• સમજૂતી: EPR હેઠળ પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનો બનાવતી કંપનીઓની એ જવાબદારી બને છે કે તેઓ પોતાના ઉત્પાદનથી પેદા થતા પ્લાસ્ટિક કચરાને બજારમાંથી પાછો એકઠો કરી તેનું રિસાયક્લિંગ કરાવે.

૧૮. ઈજિપ્તના આ સંશોધનની મુખ્ય મર્યાદા અથવા પડકાર કયો છે?

• જવાબ: આ પરિણામો અત્યારે માત્ર પ્રયોગશાળા (Laboratory) ની નિયંત્રિત સ્થિતિ સુધી જ મર્યાદિત છે.
• સમજૂતી: લેબોરેટરીની બહાર, વાસ્તવિક પર્યાવરણ (નદી, સમુદ્ર કે જમીન) માં આ બેક્ટેરિયા આટલી જ ઝડપથી પ્લાસ્ટિક તોડી શકશે કે નહીં, તેનું પરીક્ષણ કરવાનું હજુ બાકી છે.

૧૯. સામાન્ય રીતે પીવીસી (PVC) નો ઉપયોગ કઈ સામગ્રી બનાવવામાં સૌથી વધુ થાય છે?

• જવાબ: પાણી અને ગટરની પાઈપો, ઈલેક્ટ્રિકલ કેબલ અને તબીબી સાધનો (Medical Equipment).
• સમજૂતી: તેના ટકાઉપણા અને મજબૂતાઈના કારણે કન્સ્ટ્રક્શન ક્ષેત્રે પાઈપો અને વાયરના કોટિંગમાં પીવીસીનો બહોળો ઉપયોગ થાય છે.

૨૦. આ નવી શોધ ભવિષ્યમાં કઈ તકનીક અથવા ક્ષેત્રને મોટો વેગ આપી શકે છે?

• જવાબ: ગ્રીન બાયોટેકનોલોજી (Green Biotechnology) અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી કચરા વ્યવસ્થાપન.
• સમજૂતી: જો આ બેક્ટેરિયાનો મોટા પાયે (Industrial Scale) ઉપયોગ સફળ થાય, તો મોંઘા અને પ્રદૂષણ ફેલાવતા રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટ્સની જગ્યાએ કુદરતી અને સસ્તા જૈવિક ઉપાયોથી પ્લાસ્ટિક કચરો નષ્ટ કરી શકાશે.