ગુજરાત વિશેષ

1. અમિત શાહ દ્વારા સહકારિતા આધારિત 'ભારત ટેક્સી' (Bharat Taxi) નું લોન્ચિંગ

વિગત: ગુજરાતના પ્રવાસન અને વાહનવ્યવહાર ક્ષેત્રને સહકારી મોડેલ સાથે જોડીને સ્થાનિક રોજગારી વધારવા માટે ગાંધીનગર ખાતેથી એક નવી ક્રાંતિકારી સેવાનો પ્રારંભ કરાયો છે.

મહત્વના તથ્યો (ભારત ટેક્સી પ્રોજેક્ટ)

• લોન્ચિંગ વિગત: કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહ દ્વારા ૨૭ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ ગુજરાતના ગાંધીનગર સ્થિત 'મહાત્મા મંદિર' ખાતેથી આ સેવા ખુલ્લી મુકાઈ.
• વિશેષતા: 'ભારત ટેક્સી' એ દેશની પ્રથમ સહકારિતા આધારિત ટેક્સી સેવા છે, જે ખાનગી કોર્પોરેટ એપ્લિકેશનો (ઓલા/ઉબેર) ની સામે સ્થાનિક ડ્રાઇવરોના સહકારી મંડળ દ્વારા સંચાલિત થશે, જેથી ગ્રાહકોને વ્યાજબી દર અને ડ્રાઇવરોને વધુ નફો મળશે.

 આંતરરાષ્ટ્રીય અને સંરક્ષણ પ્રવાહો

2. આર્મેનિયાના વડાપ્રધાન તરીકે નિકોલ પશિન્યાનની પુનઃ નિમણૂક

વિગત: આર્મેનિયામાં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં સત્તાધારી પક્ષે શાનદાર પ્રદર્શન કરી નિકોલ પશિન્યાન (Nikol Pashinyan) ને ત્રીજી વખત દેશના વડાપ્રધાન તરીકે ચૂંટ્યા છે.

મહત્વના તથ્યો (આર્મેનિયા ચૂંટણી અને રાજનીતિ)

• રાજકીય પક્ષ: તેઓ 'સિવિલ કોન્ટ્રેક્ટ પાર્ટી' (Civil Contract Party) નું નેતૃત્વ કરે છે, જેને ચૂંટણીમાં ૪૯% થી વધુ મત મળ્યા છે.
• ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ: તેઓ પ્રથમ વખત વર્ષ ૨૦૧૮ માં આર્મેનિયામાં થયેલી પ્રસિદ્ધ 'વેલ્વેટ ક્રાંતિ' (Velvet Revolution) પછી વડાપ્રધાન બન્યા હતા.
• ભૌગોલિક અને વહીવટી વિગત: આર્મેનિયા એ એશિયા-યુરોપના સરહદી વિસ્તારમાં આવેલો દેશ છે, જેની રાજધાની 'યેરેવાન' (Yerevan) અને ચલણ 'આર્મેનિયન ડ્રામ' (Armenian Dram) છે.

3. Skydo કંપનીને કેનેડામાં ઇન્ટરનેશનલ પેમેન્ટ લાઇસન્સ મળ્યું

વિગત: ભારતની અગ્રણી ફિનટેક સ્ટાર્ટઅપ કંપની Skydo ને કેનેડાની નાણાકીય સંસ્થા દ્વારા સત્તાવાર રીતે ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ લાઇસન્સ એનાયત કરવામાં આવ્યું છે.

મહત્વના તથ્યો (Skydo અને પેમેન્ટ લાઇસન્સ)

• ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: Skydo એ કેનેડામાં આ પ્રતિષ્ઠિત લાયસન્સ મેળવનારી પ્રથમ ભારતીય 'ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ કંપની' બની છે.
• મુખ્ય ફાયદો: આ લાઇસન્સ મળવાથી ભારત અને કેનેડા વચ્ચે બિઝનેસ-ટુ-બિઝનેસ (B2B) માટે 'સીધા આંતરરાષ્ટ્રીય ચૂકવણી' (Direct International Payments) ની સુવિધા ખૂબ જ સરળ અને સસ્તી બનશે.
• કંપની પ્રોફાઇલ: આ કંપનીની સ્થાપના વર્ષ ૨૦ Runner (૨૦૨૨) માં થઈ હતી અને તેનું મુખ્ય મથક બેંગલુરુ, કર્ણાટક ખાતે આવેલું છે.

4. વ્યુહાત્મક ક્ષેત્રે ચર્ચામાં રહેલો 'તીસ્તા પ્રોજેક્ટ' (Teesta Project)

વિગત: પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં તીસ્તા નદીના વ્યાપક સંચાલન, પુનઃસંગ્રહ, ડ્રેજિંગ અને જમીન સુધારણા માટેના એક મહાકાય પ્રોજેક્ટ પર ભારત અને ચીન બંને દેશોએ ગંભીર રસ દાખવ્યો છે.

મહત્વના તથ્યો (તીસ્તા નદી અને ભારત માટે મહત્વ)

• ભૌગોલિક મહત્વ: તીસ્તા નદી ભારત (સિક્કિમ અને પશ્ચિમ બંગાળ) માંથી વહીને બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશતી એક મુખ્ય આંતર-સરહદી નદી છે.
• વ્યુહાત્મક સંવેદનશીલતા: બાંગ્લાદેશના આ પ્રોજેક્ટમાં ચીનની સંભવિત એન્ટ્રી રોકવા માટે ભારત આ પ્રોજેક્ટ માટે મોટા પાયે નાણાકીય અને તકનીકી સહાય આપવા સક્રિય બન્યું છે, જે 'નેબરહુડ ફર્સ્ટ' નીતિનો ભાગ છે.

5. ભારતીય વાયુસેનાનું 'ઓપરેશન અમિસ્તાર' (Operation Amistad)

વિગત: દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ વેનેઝુએલામાં આવેલા બે વિનાશક અને શક્તિશાળી ભૂકંપના કારણે સર્જાયેલી માનવતાવાદી કટોકટીમાં મદદ કરવા ભારત સરકારે ત્વરિત પગલાં લીધાં છે.

મહત્વના તથ્યો (ઓપરેશન અમિસ્તાર અને HADR)

• મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: આ આપત્તિ બાદ ભારત સરકાર દ્વારા ત્યાં માનવતાવાદી સહાય અને આપત્તિ રાહત (HADR) સામગ્રી મોકલવા માટે આ વિશેષ ઓપરેશન શરૂ કરાયું છે.
• સંચાલન: ભારતીય વાયુસેના (IAF) ના વિશાળ ગ્લોબમાસ્ટર વિમાનો દ્વારા દવાઓ, તંબુ અને તબીબી ટીમો લઈને વેનેઝુએલા જવા રવાના કરવામાં આવ્યા છે.

6. સ્વદેશી 'હેલિના મિસાઈલ' (Helina Missile) નું સફળ પરીક્ષણ

વિગત: ભારતીય સેનાની તાકાતમાં વધારો કરતા સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (DRDO) દ્વારા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી 'Helina' મિસાઈલનું એડવાન્સ ટ્રાયલ સફળ રહ્યું છે.

મહત્વના તથ્યો (હેલિના મિસાઈલ તકનીક)

• શ્રેણી: આ હેલિકોપ્ટર પ્લેટફોર્મ પરથી લોન્ચ કરી શકાય તેવી ત્રીજી પેઢીની (3rd Generation) એન્ટી-ટેન્ક ગાઈડેડ મિસાઈલ (ATGM) છે (જે 'નાગ' મિસાઈલનું હેલિકોપ્ટર વર્ઝન છે).
• ટેકનોલોજી: તે અદભુત 'ઈમેજિંગ ઈન્ફ્રારેડ' (IIR) સીકર ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે, જે 'દાગો અને ભૂલી જાઓ' (Fire and Forget) ના સિદ્ધાંત પર દુશ્મનના ટેન્કોને નેસ્તનાબૂદ કરે છે.

7. SCO વિમેન્સ ફોરમ 2026 નું આયોજન

વિગત: શાંઘાઈ સહયોગ સંગઠન (SCO) અંતર્ગત સભ્ય દેશોમાં મહિલા સશક્તિકરણ અને લિંગ સમાનતા વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે વાર્ષિક 'SCO വിമെൻസ് ફોરમ' ની બેઠક યોજાઈ ગઈ.

મહત્વના તથ્યો (SCO ફોરમ અને સ્થળ)

• આયોજન: આ મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા ફોરમ ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ કિરગિઝ રિપબ્લિકના પાટનગર 'બિશકેક' (Bishkek) ખાતે આયોજિત કરાયું હતું.
• મુખ્ય ચર્ચા: સભ્ય દેશોની અર્થવ્યવસ્થા, ડિજિટલ સાક્ષરતા અને ક્લાયમેટ ચેન્જ પોલિસીમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

 રાષ્ટ્રીય પ્રવાહો, પદ અને કાયદા

8. ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના નવા ડાયરેક્ટર તરીકે મહેશ દીક્ષિત

વિગત: કેન્દ્ર સરકારની કેબિનેટ નિમણૂક સમિતિએ દેશની સર્વોચ્ચ આંતરિક ગુપ્તચર સંસ્થા ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના વડા તરીકે વરિષ્ઠ આઈપીએસ અધિકારીની નિયુક્તિ કરી છે.

મહત્વના તથ્યો (નવી નિયુક્તિ અને IB પ્રોફાઇલ)

• પદભાર: ૧૯૯૩ બેચના આંધ્ર પ્રદેશ કેડરના IPS અધિકારી મહેશ દીક્ષિત નવા IB ડાયરેક્ટર બન્યા છે, જેમણે તપન કુમાર ડેકા નું સ્થાન લીધું છે.
• કાર્યકાળ: આ પદ પર તેમનો સત્તાવાર કાર્યકાળ ૨ વર્ષનો રહેશે.
• સંસ્થાનો ઇતિહાસ: IB ની સ્થાપના બ્રિટિશ કાળ દરમિયાન વર્ષ ૧૮૮૭ માં થઈ હતી. તેનું મુખ્ય મથક નવી દિલ્હી ખાતે છે અને તે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય (Ministry of Home Affairs) હેઠળ સીધું કાર્ય કરે છે.

9. ભારતીય પાસપોર્ટ પર વિદેશ મંત્રાલય (MEA) ની મહત્વની સ્પષ્ટતા

વિગત: દેશની અદાલતોમાં ચાલી રહેલા કેટલાક કેસો અને કાનૂની અર્થઘટન વચ્ચે વિદેશ મંત્રાલયે પાસપોર્ટના કાયદાકીય દરજ્જા અંગે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા જારી કરી છે.

મહત્વના તથ્યો (પાસપોર્ટ અને નાગરિકતા કાયદો)

• મુખ્ય સ્પષ્ટતા: કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રાલય મુજબ, ભારતીય પાસપોર્ટ એ ભારતીય 'નાગરિકતાનો સત્તાવાર પુરાવો' નથી, તે માત્ર એક 'સત્તાવાર પ્રવાસ દસ્તાવેજ' (Official Travel Document) છે.
• કાયદાકીય જોગવાઈ: ભારતમાં નાગરિકતા Citizenship Act, 1955 હેઠળ આપવામાં આવે છે, જ્યારે પાસપોર્ટ Passport Act, 1967 હેઠળ ઇસ્યુ કરાય છે.
• બંધારણીય જોગવાઈ: ભારતીય બંધારણનું અનુચ્છેદ ૧૧ (Article 11) દેશની સંસદને નાગરિકતા સંબંધિત કાયદા બનાવવાનો અને તેમાં ફેરફાર કરવાનો સર્વોચ્ચ અધિકાર આપે છે.
• નાગરિકતા મેળવવાના ૫ આધાર: (૧) જન્મ દ્વારા (By Birth), (૨) વંશાનુગત (By Descent), (૩) નોંધણી દ્વારા (By Registration), (૪) દેશીયકરણ દ્વારા (By Naturalization), અને (૫) કોઈ નવું ક્ષેત્ર ભારતમાં ભળી જવાથી (Territory Merger).

10. નવી દિલ્હી ખાતે 'ટેક્સટાઇલ સમિટ 2026' નું આયોજન

વિગત: ભારતીય કાપડ ઉદ્યોગને વૈશ્વિક કક્ષાએ અગ્રેસર બનાવવા માટે નવી દિલ્હી ખાતે એક ભવ્ય રાષ્ટ્રીય ટેક્સટાઇલ સમિટનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

મહત્વના તથ્યો (સમિટ અને લક્ષ્યાંકો)

• મંત્રાલય અને નેતૃત્વ: આ સમિટ કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રાલય હેઠળ યોજાઈ હતી, જેના કેન્દ્રીય મંત્રી ગિરિરાજ સિંહ છે.
• મુખ્ય થીમ (Theme): આ વર્ષની થીમ "Textile for Global Market" રાખવામાં આવી હતી.
• લાંબાગાળાનું લક્ષ્ય: ભારત સરકાર આ સમિટ દ્વારા વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશની ટેક્સટાઇલ નિકાસ (Export) ને ૧૦૦ બિલિયન યુએસ ડોલર સુધી પહોંચાડવા માટે રોડમેપ તૈયાર કરી રહી છે.

11. સાયબર ક્રાઇમ સામે CBI નું 'ઓપરેશન ચક્ર VI' (Operation Chakra VI)

વિગત: દેશમાં સતત વધી રહેલા ટેકનોલોજીકલ ફ્રોડ અને ઓનલાઈન ગુનાઓ પર લગામ કસવા માટે સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) એ એક દેશવ્યાપી ઓપરેશન હાથ ધર્યું છે.

મહત્વના તથ્યો (ઓપરેશન ચક્ર અને સાયબર ફ્રોડ)

• મુખ્ય ટાર્ગેટ: આ ઓપરેશન ખાસ કરીને 'ડિજિટલ અરેસ્ટ ફ્રોડ' (Digital Arrest Fraud) અને નકલી કોલ સેન્ટરો ચલાવતી આંતરરાષ્ટ્રીય ગેંગ વિરુદ્ધ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
• કાર્યવાહી: આ ઓપરેશન હેઠળ ૧૬ રાજ્યોના ૮૦ થી વધુ સ્થાનો પર દરોડા પાડીને આશરે ₹૨ કરોડની સાયબર છેતરપિંડીના મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરાયો છે.
• CBI પ્રોફાઇલ: સ્થાપના: વર્ષ ૧૯૬૩, મુખ્ય મથક: નવી દિલ્હી, અને હાલના ડાયરેક્ટર (નિર્દેશક) પ્રવીણ સૂદ છે.

12. નેશનલ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ કોન્ફરન્સ 2026

વિગત: દેશના ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ગતિ આપવા અને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા નવી દિલ્હીમાં એક વિશેષ પરિષદનું આયોજન નક્કી કરાયું છે.

મહત્વના તથ્યો (ગ્રામીણ વિકાસ પરિષદ)

• આયોજન વિગત: દેશની આ સર્વપ્રથમ 'રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ પરિષદ' ૨૮-૨૯ જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન નવી દિલ્હીમાં યોજાશે.
• નેતૃત્વ: આ હાઈ-લેવલ કોન્ફરન્સનું નેતૃત્વ કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા કરવામાં આવશે.

13. સામાજિક ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા 'નશા મુક્ત ભારત સપ્તાહ 2026'

વિગત: યુવાધનને ડ્રગ્સ અને અન્ય નશાની લતથી બચાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાગૃતિ સપ્તાહનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું.

મહત્વના તથ્યો (નશા મુક્ત સપ્તાહ અને વિઝન)

• સમયગાળો અને મંત્રાલય: સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય દ્વારા દેશભરમાં ૧૭ જૂનથી ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન આ સપ્તાહ ઉજવાયું.
• મહત્વનું લોન્ચિંગ: આ સમાપન અવસરે નવી દિલ્હીમાં આગામી વર્ષો માટે 'વિઝન ડોક્યુમેન્ટ ઓન ડ્રગ કંટ્રોલ (2026-2029)' સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

 વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને પર્યાવરણ

14. ISRO દ્વારા સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિનનું સફળ હોટ ટેસ્ટિંગ

વિગત: ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ ભવિષ્યના હેવી-લિફ્ટ રોકેટ લોન્ચર્સ માટે પોતાની સ્વદેશી પ્રોપલ્ઝન ટેકનોલોજીમાં મોટી સફળતા મેળવી છે.

મહત્વના તથ્યો (ISRO રોકેટ ટેસ્ટિંગ)

• સ્થળ: ઈસરો દ્વારા ૨base જૂન ૨૦૨૬ના રોજ તમિલનાડુના મહેન્દ્રગિરી ખાતે આવેલા 'ઈસરો પ્રપલ્ઝન કોમ્પ્લેક્સ' (IPRC) માં આ ટેસ્ટ કરાયો હતો.
• ટેકનોલોજી વિગત: સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન પાવર હેડનું આ સફળતાપૂર્વક 'હોટ ટેસ્ટ' પરીક્ષણ હતું, જે પ્રવાહી ઓક્સિજન અને કેરોસીનના મિશ્રણ પર કામ કરે છે અને રોકેટની પેલોડ ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરશે.

15. કલ્પક્કમ ખાતે વિશ્વના પ્રથમ 'ન્યુક્લિયર-ஹீટ હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ' નું ઉદ્ઘાટન

વિગત: ક્લીન એનર્જી (ગ્રીન હાઇડ્રોજન) ના ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ભારતે પરમાણુ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને વૈશ્વિક સ્તરે નવો રેકોર્ડ સ્થાપિત કર્યો છે.

મહત્વના તથ્યો (પરમાણુ આધારિત હાઇડ્રોજન)

• સ્થળ અને સંસ્થા: તમિલનાડુના કલ્પક્કમ ખાતે આવેલા પ્રસિદ્ધ 'ઇન્દિરા ગાંધી સેન્ટર ફોર એટોમિક રિસર્ચ' (IGCAR) માં આ પ્લાન્ટ સ્થાપવામાં આવ્યો છે.
• વિશેષતા: પરમાણુ પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી અત્યંત ગરમી (Nuclear Process Heat) નો સીધો ઉપયોગ કરીને પર્યાવરણને નુકસાન કર્યા વિના હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન કરતો આ વિશ્વનો પ્રથમ પ્લાન્ટ છે.

16. ગગન (GAGAN) નેવિગેશન સિસ્ટમ દ્વારા દેશનું પ્રથમ સેટેલાઇટ લેન્ડિંગ

વિગત: નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રે સ્વદેશી સેટેલાઇટ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ભારતે એરપોર્ટ સેફ્ટી અને નેવિગેશનમાં નવો ઇતિહાસ રચ્યો છે.

મહત્વના તથ્યો (ગગન લેન્ડિંગ સિસ્ટમ)

• ઐતિહાસિક ઘટના: ભારતે રાજસ્થાનના ઉદયપુર એરપોર્ટ પર એક કોમર્શિયલ જેટ એન્જિન એરક્રાફ્ટનું ભારતની પોતાની સેટેલાઇટ આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ (GAGAN) નો ઉપયોગ કરીને સફળ લેન્ડિંગ કરાવ્યું છે.
• મહત્વ: આ ટેકનોલોજીની મદદથી નાના અને પહાડી એરપોર્ટ પર ખરાબ હવામાન કે ઓછી વિઝિબિલિટી દરમિયાન પણ મોંઘા ગ્રાઉન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વગર વિમાનો સુરક્ષિત ઉતારી શકાશે.

17. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સંસ્થા OpenAI ના ઇન્ડિયા MD ની નિયુક્તિ

વિગત: ચેટજીપીટી (ChatGPT) બનાવનાર વિશ્વની સૌથી મોટી AI સંસ્થા OpenAI એ ભારતીય બજારમાં પોતાનો વ્યાપ વધારવા માટે ટોચના વડાની નિમણૂક કરી છે.

મહત્વના તથ્યો (OpenAI ઇન્ડિયા)

• નવી નિયુક્તિ: OpenAI એ ભારતીય મૂળના પ્રભજીત સિંહને ભારતના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર (MD) તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે.
• અમલીકરણ: તેઓ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી સત્તાવાર રીતે ભારતની કમાન અને સરકારી નીતિઓ સાથેનું સંકલન સંભાળશે.

18. જર્મનીના સંશોધકો દ્વારા 'લેક લાચ' (Lake Laach) નું 3D મેપિંગ

વિગત: યુરોપના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ ભૂકંપ વિજ્ઞાનની આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને એક સુષુપ્ત જ્વાળામુખી તળાવના આંતરિક રહસ્યો શોધ્યા છે.

મહત્વના તથ્યો (લેક લાચ અને 3D મેપિંગ)

• સ્થળ: લેક લાચ એ પશ્ચિમ જર્મનીના આઇફેલ (Eifel) જ્વાળામુખી ક્ષેત્રમાં આવેલું એક સુંદર પરંતુ સક્રિય જ્વાળામુખી તળાવ (Caldera Lake) છે.
• તકનીક: સંશોધકોએ પેસિવ સિસ્મોલોજી અને માઇક્રો-અર્થક્વેક ડેટાની મદદથી આ તળાવની નીચે હજારો ફીટ ઊંડે આવેલા મેગ્મા રિઝર્વોયર (લાવા ભંડાર) નું અત્યંત સચોટ 3D મેપિંગ તૈયાર કર્યું છે, જે ભવિષ્યના વિસ્ફોટોની ચેતવણી આપશે.

19. રાષ્ટ્રીય જૈવવિવિધતા સત્તામંડળ (NBA) ની નવી SOP

વિગત: ભારતમાં લુપ્તપ્રાય વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના સંરક્ષણને વધુ કાયદાકીય અને વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે સર્વોચ્ચ પર્યાવરણીય સંસ્થાએ કડક ગાઇડલાઇન જાહેર કરી છે.

મહત્વના તથ્યો (NBA અને SOP)

• નવો નિયમ: ભારતના રાષ્ટ્રીય જૈવવિવિધતા સત્તામંડળે 'જૈવિક વિવિધતા અધિનિયમ, ૨૦૦૨' અંતર્ગત દેશમાં જોખમમાં મુકાયેલી (Threatened) પ્રજાતિઓની સત્તાવાર સૂચના અને વર્ગીકરણ માટે એક નવી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) જાહેર કરી છે.

 રાજ્ય કક્ષાના અને પ્રાદેશિક વિશેષ પ્રવાહો

20. પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભામાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) બિલ

વિગત: ઉત્તરાખંડ બાદ હવે અન્ય રાજ્યો પણ સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરવા અથવા તે અંગે પોતાના અલગ વિધેયકો લાવવા સક્રિય બન્યા છે.

મહત્વના તથ્યો (પશ્ચિમ બંગાળ UCC વિધેયક)

• રાજકીય હલચલ: પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર ૨૯ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ શરૂ થઈ રહેલા બજેટ સત્ર દરમિયાન રાજ્ય વિધાનસભામાં પોતાના સ્તરનું યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) બિલ ચર્ચા અને મંજૂરી માટે રજૂ કરવા જઈ રહી છે.

21. પંજાબ સરકારની નવી ગ્રામીણ રોજગાર યોજના 'VB-G RAM G'

વિગત: પંજાબના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેરોજગારી ઘટાડવા અને સ્થાનિક કક્ષાએ આજીવિકા મજબૂત કરવા રાજ્ય કેબિનેટે નવી યોજનાને મંજૂરી આપી છે.

મહત્વના તથ્યો (VB-G RAM G યોજના)

• પૂરૂ નામ: 'વિકસિત ભારત-ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) યોજના, પંજાબ ૨૦૨૬'.
• મુખ્ય હેતુ: આ યોજના હેઠળ ગ્રામીણ નબળા પરિવારોને કૌશલ્ય તાલીમ અને ગેરંટીડ રોજગારી પૂરી પાડીને સ્થળાંતર રોકવાનો લક્ષ્યાંક છે.

22. આસામ સરકારના પર્યાવરણ અને કૃષિ ક્ષેત્રના બે મહત્વના નિર્ણયો

વિગત: પૂર્વોત્તરના મહત્વના રાજ્ય આસામ દ્વારા નાના ખેડૂતોના હિતમાં અને વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે બે મોટા નિર્ણયો જાહેર કરાયા છે.

મહત્વના તથ્યો (આસામ વન્યજીવ અને ખેડૂત કલ્યાણ)

• ખેડૂત પોર્ટલ સુધારો: આસામ સરકારે તેના ઓફિશિયલ 'ફાર્મર્સ રજિસ્ટ્રી પોર્ટલ' માં ચા (Tea) અને પ્લેન્ટેશન ક્લાસ ધરાવતી જમીનોનો સત્તાવાર સમાવેશ કર્યો છે, જેનાથી નાના ચા ઉત્પાદકો પણ હવે અનન્ય 'ફાર્મર આઈડી' (Unique Farmer ID) મેળવી સરકારી સબસિડીનો લાભ લઈ શકશે.
• ગોલ્ડન લંગુર મુક્તિ: વન્યજીવ સંરક્ષણ અંતર્ગત આસામના પ્રખ્યાત 'સિખના જહવલાઓ નેશનલ પાર્ક' માં ૭ અત્યંત લુપ્તપ્રાય 'ગોલ્ડન લંગુર' (Golden Langur) ને સફળતાપૂર્વક કુદરતી આવાસમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.

23. પુડુચેરીના ૪૦૦ વર્ષ જૂના 'મુઝિયાનકુલમ તળાવ' નો પુનરુદ્ધાર

વિગત: કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પુડુચેરીમાં જળ સંરક્ષણ અને પ્રાચીન ધરોહરને સાચવવાની દિશામાં સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે એક ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી છે.

મહત્વના તથ્યો (મુઝિયાનકુલમ તળાવ અને ઇતિહાસ)

• સ્થળ અને ઉદ્ઘાટન: પુડુચેરીના પુરનકુપમ (પૂર્ણાંકુપ્પમ) ગામમાં આવેલા આ તળાવનું કેન્દ્રીય મંત્રી નિર્મલા સીતારામન દ્વારા સફળ પુનરુદ્ધાર બાદ ઉદ્ઘાટન કરાયું.
• ક્ષમતા: આશરે ૪૦૦ વર્ષ જૂના આ ઐતિહાસિક કૃષિ તળાવમાંથી કાંપ કાઢીને તેની જળ સંગ્રહ ક્ષમતા ૫ કરોડ લીટર સુધી વધારવામાં આવી છે.
• ઇતિહાસ: આ તળાવનું મૂળ નિર્માણ દક્ષિણ ભારતના પ્રાચીન 'પલ્લવ વંશ' ના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું.

•  અગાઉ ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ જશપુરના રણજીતા સ્ટેડિયમ ખાતે ભવ્ય 'લખપતિ દીદી' સંમેલન પણ યોજાયું હતું.

રમતગમત, સમિટ અને સંસ્કૃતિ

24. ISSF જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ 2026 માં ભારત પ્રથમ સ્થાને

વિગત: જર્મની ખાતે આયોજિત ઇન્ટરનેશનલ શૂટિંગ સ્પોર્ટ ફેડરેશન (ISSF) ની જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપમાં ભારતીય યુવા શૂટરોએ વૈશ્વિક સ્તરે અસાધારણ પ્રદર્શન કરીને દેશનું નામ રોશન કર્યું છે.

મહત્વના તથ્યો (ISSF મેડલ ટેલી અને રેકોર્ડ)

• આયોજન સ્થળ: સુહલ, જર્મની (Suhl, Germany).
• ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: ભારત સતત બીજી વખત આ પ્રતિષ્ઠિત જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપની મેડલ યાદી (Medal Tally) માં સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને રહ્યું છે.
• કુલ મેડલ: ભારતે કુલ ૨૫ મેડલ જીત્યા, જેમાં ૭ ગોલ્ડ, ૮ સિલ્વર અને  ૧૦ બ્રોન્ઝ મેડલનો સમાવેશ થાય છે.
• વર્લ્ડ રેકોર્ડ: ભારતના અભિનવ શાહ અને સાંભવી શિર સાગર ની જોડીએ ૧૦ મીટર એર રાઇફલ મિક્સ્ડ ટીમ ઇવેન્ટમાં Gold Medal જીતવાની સાથે ૫૦૫ પોઇન્ટ સાથે નવો જુનિયર વર્લ્ડ રેકોર્ડ (Junior World Record) સ્થાપિત કર્યો છે.
• ISSF પ્રોફાઇલ: સ્થાપના: ૧૯૦૭, મુખ્ય મથક: મ્યુનિક (જર્મની), પ્રમુખ: લુસિયાના રોસી.

25. આસામનો પ્રખ્યાત પરંપરાગત 'અંબુબાચી મેળો 2026'

વિગત: પૂર્વોત્તર ભારતના સૌથી મોટા ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઉત્સવોમાંનો એક એવો અંબુબાચી મેળો આસામના ગુવાહાટી ખાતે હર્ષોલ્લાસ સાથે સંપન્ન થયો.

મહત્વના તથ્યો (અંબુબાચી મેળો અને કામાખ્યા પીઠ)

• સ્થળ અને તારીખ: આસામના ગુવાહાટીમાં નીલાંચલ પર્વત પર આવેલા પ્રસિદ્ધ 'કામાખ્યા મંદિર' ખાતે ૨૨ થી ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન આ ૪ દિવસીય મેળો યોજાયો હતો.
• સાંસ્કૃતિક મહત્વ: કામાખ્યા દેવી મંદિર એ ભારતની ૫૧ શક્તિપીઠોમાં તંત્ર વિદ્યા અને સાધના માટેનું સર્વોચ્ચ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે.
• પરંપરા: એવી માન્યતા છે કે આ ૪ દિવસ દરમિયાન દેવી રજસ્વલા થાય છે, જેથી શરૂઆતના ૩ દિવસ મંદિરના કપાટ (દ્વાર) ભક્તો માટે સંપૂર્ણ બંધ રહે છે અને ચોથા દિવસે એટલે કે ૨૫ જૂનના રોજ વિશેષ પૂજા બાદ મંદિર ફરી ખોલવામાં આવ્યું હતું.