મહત્વના દિવસો 

1. રાષ્ટ્રીય આંકડાશાસ્ત્ર દિવસ 2026 

વિગત: દેશના સામાજિક-આર્થિક વિકાસ, પંચવર્ષીય યોજનાઓના મોડલ અને વિવિધ સરકારી ડેટાના સચોટ વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણમાં આંકડાશાસ્ત્રના પ્રદાનને બિરદાવવા દર વર્ષે આ રાષ્ટ્રીય દિવસ દેશભરમાં ઉત્સાહભેર ઉજવવામાં આવે છે.

મહત્વના તથ્યો: આંકડાશાસ્ત્ર દિવસ

• ** canઉજવણીની તારીખ:** દર વર્ષે ૨૯ જૂન ના રોજ ભારત સરકારના સ્ટેટિસ્ટિક્સ મંત્રાલય દ્વારા દેશભરમાં આ દિવસ મનાવાય છે. વર્ષ ૨૦૨૬માં આ ઉજવણીની ૨૦મી આવૃત્તિ (સંસ્કરણ) હતી.
• અધિકૃત થીમ ૨૦૨૬: આ વર્ષની સત્તાવાર કેન્દ્રીય થીમ "Unlocking the Potential of Administrative Data" (વહીવટી ડેટાની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવો) રાખવામાં આવી છે.
• ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ: આ દિવસ પ્રખ્યાત ભારતીય આંકડાશાસ્ત્રી અને "ભારતીય આંકડાશાસ્ત્રના પિતા" તરીકે ઓળખાતા પ્રોફેસર પ્રશાંત ચંદ્ર મહાલનોબિસ (P.C. Mahalanobis) ની જન્મજયંતીની યાદમાં ઉજવાય છે. ભારત સરકારે વર્ષ ૨૦૦૭ માં આ દિવસ ઉજવવાની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે વર્ષ ૧૯૩૧ માં કોલકાતા ખાતે પ્રતિષ્ઠિત 'ઇન્ડિયન સ્ટેટિસ્ટિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ' (ISI) ની સ્થાપના કરી હતી, તેમજ દેશના દ્વિતીય પંચવર્ષીય યોજનાનું (૧૯૫૬-૬૧) સફળ નેહરુ-મહાલનોબિસ મોડલ આપ્યું હતું, જે ભારે ઉદ્યોગોના વિકાસ પર આધારિત હતું. સંશોધન ક્ષેત્રે તેમના બહુમૂલ્ય યોગદાન બદલ ભારત સરકારે વર્ષ ૧૯૬૮ માં તેમને દેશના દ્વિતીય સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'પદ્મવિભૂષણ' થી સન્માનિત કર્યા હતા.
• પૂરક માહિતી: આંકડાશાસ્ત્ર અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળ રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કચેરી (NSO) કાર્ય કરે છે, જે દેશમાં રાષ્ટ્રીય આવક (GDP), ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) જેવા મહત્વના આર્થિક ડેટા જાહેર કરે છે. વૈશ્વિક સ્તરે 'વિશ્વ આંકડાશાસ્ત્ર દિવસ' દર ૫ વર્ષે એકવાર ૨૦ ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે.

ગુજરાત વિશેષ 

1.વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ અને ટ્રેડ શોનું ઉદઘાટન

વિગત: મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ અને કેન્દ્રીય મંત્રી મનોહરલાલ ખટ્ટરના હસ્તે વડોદરામાં 'વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ' ટ્રેડ શોનું ભવ્ય ઉદઘાટન કરવામાં આવ્યું છે. આ કાર્યક્રમ પ્રાદેશિક સ્તરે ઉદ્યોગો અને રોકાણોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બનશે.

મહત્વના તથ્યો:

• મુખ્ય આયોજન: વડોદરા મુકામે 'વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ' અને ટ્રેડ શોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું.
• મહાનુભાવોની ઉપસ્થિતિ: ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ અને કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી મનોહરલાલ ખટ્ટર દ્વારા સંયુક્ત રીતે આ શોનું રીબીન કાપીને ઉદઘાટન કરાયું.
• લક્ષ્ય: સેન્ટ્રલ ગુજરાત (મધ્ય ગુજરાત) ના ઔદ્યોગિક વિકાસને વેગ આપવા અને સ્થાનિક રોકાણોને વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવાનો આ એક વિશેષ પ્રયાસ છે.

2.iNDEXTb ને 'ગિનેસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ' પ્રમાણપત્ર એનાયત

વિગત: મુખ્યમંત્રીના હસ્તે Industrial Extension Bureau (iNDEXTb) ને સુરત એક્સ્પોમાં મેળવેલી અસાધારણ સિદ્ધિ બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'ગિનેસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ' પ્રમાણપત્ર એનાયત કરવામાં આવ્યું છે

મહત્વના તથ્યો:

• સિદ્ધિ: સુરત એક્સ્પોમાં ફક્ત ૧૧ જ દિવસના ટૂંકા ગાળામાં ૩૫૦ જેટલા પ્રદર્શકો (Exhibitors) સફળતાપૂર્વક જોડાવાથી આ રેકોર્ડ પ્રસ્થાપિત થયો છે.
• પ્રમાણપત્ર વિતરણ: મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ અને કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી મનોહરલાલ ખટ્ટરની વિશેષ ઉપસ્થિતિમાં ઓફિશિયલ ગિનેસ વર્લ્ડ રેકોર્ડનું પ્રમાણપત્ર ટીમને એનાયત કરાયું.
• મહત્વ: આ સિદ્ધિ ગુજરાતની મજબૂત ઓર્ગેનાઇઝેશનલ ક્ષમતા અને ઝડપી ઔદ્યોગિક જોડાણને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રમાણિત કરે છે.

3. ગુજરાતમાં 'PM-FCT' લોન્ચ:

વિગત: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની આરોગ્ય યોજનાઓનો લાભ દરેક પરિવારને એક જ પ્લેટફોર્મ પર ઓનલાઇન મળી રહે તે માટે આધુનિક હેલ્થ મોનિટરિંગ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરાયો છે.

મહત્વના તથ્યો: ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગર ખાતેથી પાયલોટ પ્રોજેક્ટ (પ્રાયોગિક ધોરણે) તરીકે PM Family Care Tracker (PM-FCT) પોર્ટલ અને ડિજિટલ 'હેલ્થ પાસપોર્ટ' લોન્ચ કરવામાં આવ્યા છે, જે રાજ્યના તમામ નાગરિકોના મેડિકલ ડેટા સુરક્ષિત રાખશે.

પૂરક માહિતી: ગુજરાત રાજ્ય આરોગ્ય ક્ષેત્રે 'આયુષ્માન ભારત - પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના' (PM-JAY) અને રાજ્ય સરકારની 'મા અમૃતમ' યોજનાના એકીકરણ (PM-JAY MA કાર્ડ) દ્વારા નાગરિકોને રૂ. ૧૦ લાખ સુધીનું મફત તબીબી કવચ પૂરું પાડે છે. 'PM-FCT' પોર્ટલ આ તમામ યોજનાઓનું ડિજિટલાઇઝેશન કરીને યુનિવર્સલ હેલ્થ કવરેજ (UHC) પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરશે

4. અમરેલી: ૪ સિંહોને 'આજીવન કેદ' ની સજા

વિગત: અમરેલી જિલ્લાના રાજુલા સીમ વિસ્તારમાં એક પરપ્રાંતીય શ્રમિક યુવક પર હુમલો કરી તેને મારી નાખવાની ગંભીર ઘટના બાદ, વન વિભાગે કાયમી સુરક્ષાના પગલારૂપે જવાબદાર ૪ એશિયાટિક સિંહોને જૂનાગઢના પ્રખ્યાત પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં આજીવન રાખવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય કર્યો છે.

મહત્વના તથ્યો: સિંહો પર કાર્યવાહી

• સ્થાન: રાજુલા તાલુકાનું કોવાયા ગામ (સીમ વિસ્તાર).
• વન વિભાગની કાર્યવાહી: વન વિભાગે તાત્કાલિક લોકેશન ટ્રેક કરી આસપાસના વિસ્તારમાંથી ૨ યુવાન અને ૨ પુખ્ત વયના સિંહો સહિત કુલ ૪ સિંહોને ટ્રાન્ક્વીલાઈઝ કરીને પાંજરે પૂર્યા હતા.
• વૈજ્ઞાનિક પુરાવો: સિંહોના મળમૂત્ર (Scat) ના સેમ્પલ એકત્ર કરી લેબોરેટરી ટેસ્ટ માટે મોકલાયા હતા, જેમાં માનવ અવશેષો મળી આવતા 'માનવ ભક્ષણ' (Human-eating) ની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ છે.
• નવું કાયમી આશ્રયસ્થાન: સિંહોની હિંસક પ્રકૃતિને જોતા તેમને ખુલ્લા જંગલમાં છોડવા સુરક્ષિત ન હોવાથી, હવે તેઓને જૂનાગઢના ઐતિહાસિક સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલયના રેસ્કયૂ સેન્ટરમાં કાયમી બંધન અવસ્થામાં રાખવામાં આવશે.
• પૂરક માહિતી: જૂનાગઢનું સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય એ ભારતનું સૌથી જૂનું પ્રાણી સંગ્રહાલય છે, જેની સ્થાપના વર્ષ ૧૮૬૩માં જૂનાગઢના નવાબ મોહબ્બત ખાન બીજા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ સંગ્રહાલય એશિયાટિક સિંહોના પ્રજનન અને સંવર્ધન (Breeding Center) માટે વૈશ્વિક સ્તરે જાણીતું છે. વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ, ૧૯૭૨ની અનુસૂચિ-૧ હેઠળ એશિયાટિક સિંહ (Panthera leo persica) ને સર્વોચ્ચ કાનૂની રક્ષણ મળેલું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય અને સંરક્ષણ 

1. Hurun Global Unicorn Index 2026

વિગત: વૈશ્વિક સ્તરે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ, નવીન ટેકનોલોજી અને $1 Billion (૧ અબજ ડોલર) થી વધુ મૂલ્ય ધરાવતી યુનિકોર્ન કંપનીઓની આર્થિક ક્ષમતા દર્શાવતો વાર્ષિક અહેવાલ પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યો છે.

મહત્વના તથ્યો: વૈશ્વિક યુનિકોર્ન ઇન્ડેક્સ

• ભારતનું સ્થાન: ભારત કુલ ૬૧ સક્રિય યુનિકોર્ન સાથે વૈશ્વિક યાદીમાં ચોથા સ્થાને રહ્યું છે. ગયા વર્ષે ભારત ત્રીજા સ્થાને હતું, પરંતુ આ વર્ષે યુનાઇટેડ કિંગડમે ભારતને પાછળ છોડી દીધું છે.
• ટોપ દેશોની રેન્કિંગ: USA (૧) ➔ ચીન (૨) ➔ UK (૩) ➔ ભારત (૪).
• ટોપ ૩ વૈશ્વિક કંપનીઓ: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની કંપનીઓ Anthropic, OpenAI અને ByteDance (TikTok ની પેરેન્ટ કંપની) મોખરે છે.
• ભારતીય સંદર્ભ: આ ઇન્ડેક્સ 'Hurun Research Institute' દ્વારા જાહેર થાય છે. સમગ્ર વિશ્વમાં કુલ ૧,૬૦૩ યુનિકોર્ન છે. ભારતમાં સૌથી વધુ યુનિકોર્ન ધરાવતું શહેર બેંગલુરુ (૨૫) છે, જેને ભારતની 'યુનિકોર્ન કેપિટલ' કહે છે, જ્યારે મુંબઈ (૧૩) બીજા ક્રમે છે.
• પૂરક માહિતી: અર્થતંત્રમાં 'યુનિકોર્ન' (Unicorn) શબ્દ સૌપ્રથમ વર્ષ ૨૦૧૩માં વેન્ચર કેપિટલિસ્ટ આઈલીન લી (Aileen Lee) દ્વારા પ્રચલિત કરવામાં આવ્યો હતો, જે ૧ અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્યાંકન ધરાવતા ખાનગી સ્ટાર્ટઅપ માટે વપરાય છે. આ ઉપરાંત, જે સ્ટાર્ટઅપનું મૂલ્ય ૧૦ અબજ ડોલરથી વધુ થાય તેને 'ડેકાકોર્ન' (Decacorn) અને ૧૦૦ અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્ય ધરાવતી કંપનીને 'હેક્ટોકોર્ન' (Hectocorn) કહેવામાં આવે છે. ભારત સરકાર દ્વારા ૧૬ જાન્યુઆરીને 'રાષ્ટ્રીય સ્ટાર્ટઅપ દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

2. ભારત અને સેશેલ્સ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય કરાર

વિગત: હિંદ મહાસાગરમાં વ્યાપારીક અને વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વના ટાપુ દેશ સેશેલ્સની મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક એકીકરણ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે નવા આયામો પ્રસ્થાપિત કર્યા છે.

મહત્વના તથ્યો: દ્વિપક્ષીય સમજૂતી

• UPI લોન્ચિંગ: ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) ના વિસ્તરણ ભાગરૂપે વર્ષ ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં સેશેલ્સમાં ભારતનું ફ્લેગશિપ UPI (Unified Payments Interface) નેટવર્ક પૂર્ણપણે કાર્યરત કરવા માટે બંને દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકો વચ્ચે કરાર (MoU) થયા છે.
• દરિયાઈ સુરક્ષા: હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ચાંચિયાગીરી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ રોકવા માટે સંયુક્ત મેરીટાઇમ પેટ્રોલીંગ મજબૂત કરવા પર સહમતી બની છે.
• સર્વોચ્ચ એવોર્ડ: ભારત-સેશેલ્સ સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા અને બ્લુ ઇકોનોમીમાં ભારતના સહયોગ બદલ પીએમ મોદીને સેશેલ્સના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન "Guardian of the Blue Horizon" થી નવાજવામાં આવ્યા છે.
• પૂરક માહિતી: સેશેલ્સ એ આફ્રિકા ખંડના પૂર્વ કિનારે હિંદ મહાસાગરમાં આવેલો ૧૧૫ ટાપુઓનો બનેલો એક મહત્વનો દેશ છે, જેની રાજધાની 'વિક્ટોરિયા' છે. ભારત દ્વારા હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા અને આર્થિક સહયોગ વધારવા માટે વર્ષ ૨૦૧૫માં SAGAR (Security and Growth for All in the Region) વિઝન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સેશેલ્સ ભારતનું ખૂબ જ મહત્વનું વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે. સેશેલ્સના 'એઝમ્પશન આઇલેન્ડ' (Assumption Island) ખાતે ભારતીય સૈન્ય બેઝ વિકસાવવા માટે અગાઉ મહત્વના કરાર થયેલા છે.

3. આંતરરાષ્ટ્રીય અને સંરક્ષણ 

1. કોલંબિયા રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી

• વિગત: દક્ષિણ અમેરિકાના મહત્વના દેશ કોલંબિયામાં રાષ્ટ્રપતિ પદ માટેની રાજકીય પ્રક્રિયા અને સત્તા પરિવર્તન પૂર્ણ થયું છે.

  મહત્વના તથ્યો: કન્ઝર્વેટિવ પક્ષના નેતા અબેલાડો ડેલા એસ્પ્રીયલા ૪૯.૬% મતો મેળવીને પ્રચંડ વિજય સાથે નવા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા છે, તેઓ ડાબેરી વિચારધારા ધરાવતા પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ગુસ્તાવો પેટ્રોનું સ્થાન લેશે.

  પૂરક માહિતી: કોલંબિયા એ દક્ષિણ અમેરિકા ખંડના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલો દેશ છે, જેની રાજધાની 'બોગોટા' (Bogota) છે. તે વિશ્વમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી કોફી અને પન્ના (Emerald) ના ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે. એમેઝોન રેઈનફોરેસ્ટનો કેટલોક હિસ્સો આ દેશની ભૌગોલિક સરહદમાં પણ ફેલાયેલો છે.

  2. જેજુ ફોરમ 2026

  વિગત: ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને આર્થિક સ્થિરતા લાવવાના આશય સાથે દક્ષિણ કોરિયામાં પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય મંચનું આયોજન કરાયું.

  મહત્વના તથ્યો: આ વાર્ષિક પરિષદનું આયોજન દક્ષિણ કોરિયાના જેજુ આઇલેન્ડ ખાતે થયું, જેમાં ભારત તરફથી વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને સપ્લાય ચેઈન સિક્યોરિટી અને ડિજિટલ પાર્ટનરશિપ પર ભાર મૂક્યો.

  પૂરક માહિતી: જેજુ આઇલેન્ડ (Jeju Island) એ દક્ષિણ કોરિયાનો સૌથી મોટો ટાપુ છે, જે તેના જ્વાળામુખીય લેન્ડસ્કેપ અને લિગ્નાઇટ ગુફાઓને કારણે યુનેસ્કો (UNESCO) ની 'વર્લ્ડ નેચરલ હેરિટેજ સાઇટ' માં સ્થાન ધરાવે છે. દક્ષિણ કોરિયાની રાજધાની 'સિઓલ' છે અને તેનું ચલણ 'સાઉથ કોરિયન વોન' (KRW) છે.

  3. FP-5 ફ્લેમિંગો મિસાઇલો

  વિગત: રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ વચ્ચે યુક્રેને સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી બહુ મોટી લાંબી અંતરની પ્રહાર ક્ષમતા હાંસલ કરી સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મોટો ઉલટફેર કર્યો છે.

  મહત્વના તથ્યો: યુક્રેન દ્વારા સંપૂર્ણપણે દેશિય સ્તરે વિકસિત કરવામાં આવેલી ૩,૦૦0 કિલોમીટરની મારક ક્ષમતા ધરાવતી નેક્સ્ટ જનરેશન લોન્ગ-રેન્જ ક્રૂઝ મિસાઇલ 'FP-5 Flamingo' એ રશિયાના અત્યંત સુરક્ષિત ગણાતા 'ટાઇટન-બારિકાડી સંરક્ષણ પ્લાન્ટ' પર સીધો અને સફળ હુમલો કર્યો છે.

  પૂરક માહિતી: ક્રૂઝ મિસાઇલ એ પૃથ્વીની સપાટીની સમાંતર અને ઓછી ઊંચાઈએ (જેથી રડારમાં પકડાતી નથી) પ્રહાર કરતું નેવિગેટેડ હથિયાર છે. યુક્રેનની રાજધાની 'કીવ' (Kyiv) છે. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે આ બ્લેક સી (કાળો સમુદ્ર) ક્ષેત્ર વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજનીતિનું કેન્દ્ર બન્યું છે.

  3. ઇન્ટિગ્રેટેડ બેટલ ગ્રુપ્સ (IBGs)

  વિગત: ભારતીય સેના આધુનિક યુદ્ધ પદ્ધતિ અને ઝડપી આક્રમણ ક્ષમતા વિકસાવવા માટે સૈન્ય માળખામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સુધારો લાગુ કરવા જઈ રહી છે.

  મહત્વના તથ્યો: સેના ૧ જુલાઈ ૨૦૨૬થી પોતાના પ્રથમ બ્રિગેડ-સાઇઝના, સ્વાયત્ત અને ચપળ 'ઇન્ટિગ્રેટેડ બેટલ ગ્રુપ્સ' (IBGs) ને સત્તાવાર રીતે સક્રિય કરશે. આ નવીન સૈન્ય વ્યવસ્થાની શરૂઆત પૂર્વ કમાન્ડ હેઠળ પનાગઢ સ્થિત માઉન્ટેન સ્ટ્રાઈક કોર્પ્સ (XVII Corps) થી કરવામાં આવશે.

  પૂરક માહિતી: ઇન્ટિગ્રેટેડ બેટલ ગ્રુપ્સ (IBGs) એ પરંપરાગત બ્રિગેડ કરતા નાના, પરંતુ ઇન્ફન્ટ્રી, આર્ટિલરી, આર્મર્ડ અને એર ડિફેન્સના સંયુક્ત માળખા સાથે સજ્જ ખૂબ જ સ્વાયત્ત લડાકુ દળો છે. જે પશ્ચિમી અને પૂર્વીય સરહદો પર આપાતકાલીન પરિસ્થિતિમાં માત્ર ૧૨ થી ૨૪ કલાકમાં જવાબી હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સૈન્ય આધુનિકીકરણના ભાગરૂપે આ ભલામણ પૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ બિપિન રાવતના કાર્યકાળ દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવી હતી.

  4. ICGS અક્ષય કમિશન

  વિગત: ભારતની પશ્ચિમી દરિયાઈ સરહદો અને વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (EEZ) ની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અભેદ્ય બનાવવા માટે તટ રક્ષક દળમાં નવું પેટ્રોલિંગ જહાજ સામેલ કરાયું.

  મહત્વના તથ્યો: ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડ (GSL) દ્વારા સરકારી 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પ્રોજેક્ટ હેઠળ નિર્મિત ૫૨ મીટર લાંબુ અત્યાધુનિક નેવિગેશન પ્રણાલી ધરાવતું ફાસ્ટ પેટ્રોલ વેસલ 'ICGS Akshay' ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડમાં વિધિવત રીતે કમિશન (સામેલ) કરવામાં આવ્યું છે.

  પૂરક માહિતી: ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ (ICG) ની સ્થાપના ૧૮ ઓગસ્ટ ૧૯૭૮ ના રોજ 'કોસ્ટ ગાર્ડ એક્ટ, ૧૯૭૮' હેઠળ સંરક્ષણ મંત્રાલય અંતર્ગત કરવામાં આવી હતી. તેનું મુખ્ય મથક નવી દિલ્હી ખાતે છે અને તેનું આદર્શ વાક્ય "વયં રક્ષામઃ" (We Protect) છે. ભારતનો વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (Exclusive Economic Zone - EEZ) દરિયા કિનારેથી ૨૦૦ નોટિકલ માઇલ સુધી વિસ્તરેલો છે, જ્યાં માત્ર ભારતને જ કુદરતી સંસાધનોના સંશોધનનો અધિકાર છે.

રાષ્ટ્રીય અને રાજ્યોના સમાચાર 

1. પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ પરિષદ 2026

વિગત: ભારતના ગામડાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા, ગ્રામીણ રોજગારી વધારવા અને પાયાની માળખાકીય સુવિધાઓ છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડવાના રોડમેપ પર ચર્ચા કરવા દેશની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સમીક્ષા બેઠક યોજાઈ.

મહત્વના તથ્યો: ગ્રામીણ વિકાસ પરિષદ

• આયોજન: ૨૮ અને ૨૯ જૂન દરમિયાન નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આયોજન થયું.
• અધ્યક્ષતા: કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને પંચાયતી રાજ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આ પરિષદની અધ્યક્ષતા કરી પંચાયતોના સશક્તિકરણ પર ભાર મૂક્યો.
• વિઝન અને થીમ: આ પરિષદ મુખ્યત્વે ભારત સરકારના સંકલ્પ 'વિકસિત ગ્રામ, વિકસિત ભારત' ના લક્ષ્યને સમયસીમામાં સિદ્ધ કરવા માટે બોલાવવામાં આવી હતી.
• પૂરક માહિતી: મહાત્મા ગાંધીના "ગ્રામ સ્વરાજ" ના સ્વપ્નને સાકાર કરવા ભારતીય બંધારણમાં ૭૩મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૯૨) દ્વારા પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને બંધારણીય દરજ્જો અપાયો છે, જેના અંતર્ગત બંધારણમાં ભાગ-૯ અને ૧૧મી અનુસૂચિ (૨૯ વિષયો) ઉમેરવામાં આવી છે. દર વર્ષે ૨૪ એપ્રિલને 'રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી રૂર્બન મિશન (SPMRM) જેવી યોજનાઓ પણ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં શહેરી સુવિધાઓ આપવા માટે કાર્યરત છે.

2. ભારતનું પ્રથમ ઓફશોર એરપોર્ટ

વિગત: જમીનની અછત વચ્ચે દેશમાં એવિએશન સેક્ટરના ગ્રોથ માટે સમુદ્ર કિનારે રનવે બનાવવાની દિશામાં ભારતે પ્રથમ મોટો પ્રોજેક્ટ હાથ ધર્યો છે.

• મહત્વના તથ્યો: મહારાષ્ટ્રના પાલઘર જિલ્લાના દરિયા કિનારે આવેલા પ્રખ્યાત કોરે બીચ (Kore beach) નજીક ભારતના પ્રથમ 'ઓફશોર એરપોર્ટ' (દરિયામાં બનનાર રનવે) ના વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) ને સિવિલ એવિએશન મંત્રાલય દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

  પૂરક માહિતી: ઓફશોર એરપોર્ટ એ કૃત્રિમ ટાપુ અથવા દરિયા કિનારે કાંપ પૂરીને બનાવવામાં આવતી આધુનિક એવિએશન વ્યવસ્થા છે. જાપાનનું 'કંસાઈ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ' (Kansai International Airport) વિશ્વનું પ્રથમ સંપૂર્ણ ઓફશોર એરપોર્ટ છે. ભારતમાં લક્ષદ્વીપના અગાત્તી એરપોર્ટ ખાતે દરિયા કિનારે રનવે લંબાવવાનો પ્રોજેક્ટ અગાઉ અમલમાં હતો, પરંતુ મહારાષ્ટ્રનો આ પ્રોજેક્ટ દેશનો પ્રથમ સંપૂર્ણ મોટો ઓફશોર રનવે પ્રોજેક્ટ બનશે.

  3. યમુના જળ કરાર

  વિગત: દાયકાઓ જૂના આંતર-રાજ્ય જળ વિવાદને ઉકેલીને પીવાના પાણી અને સિંચાઈની વ્યવstwa સુદ્રઢ કરવા પડોશી રાજ્યો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય સહમતી સધાઈ છે.

  મહત્વના તથ્યો: હરિયાણા અને રાજસ્થાન સરકાર વચ્ચે લાંબા સમયથી લંબિત ૧૯૯૪ના 'અપર યમુના રિવર બોર્ડ કરાર' ના ક્લોઝને સચોટ રીતે જમીની સ્તરે લાગુ કરવા માટે નવી દિલ્હી ખાતે કેન્દ્રીય જળશક્તિ મંત્રાલયની હાજરીમાં કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા છે.

  પૂરક માહિતી: ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૬૨ (Article 262) આંતર-રાજ્ય નદીઓ અથવા નદી ખીણોના પાણીના વિવાદોના ન્યાયનિર્ણય સાથે સંબંધિત છે. આ અંતર્ગત સંસદે 'ઇન્ટર-સ્ટેટ વોટર ડિસ્પ્યુટ્સ એક્ટ, ૧૯૫૬' પસાર કર્યો છે. યમુના નદી એ ગંગા નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદી છે, જે ઉત્તરાખંડના યમુનોત્રી હિમનદી (બંદરપૂંછ શિખર) માંથી નીકળે છે અને પ્રયાગરાજ (અલ્હાબાદ) ખાતે ગંગાને મળે છે.

  4. ઓડિશાની "Go East" યોજના:

  વિગત: ઓડિશા સરકાર દ્વારા રાજ્યના પછાત અને પૂર્વીય દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં ઉદ્યોગો આકર્ષવા અને સ્થાનિક સ્તરે મોટું રોજગાર બજાર ઊભું કરવા માસ્ટર પ્લાન રજૂ કરાયો છે.

  મહત્વના તથ્યો: મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીએ પૂર્વીય ક્ષેત્રના ઔદ્યોગિક પુનરુદ્ધાર માટે "Go East" પહેલ જાહેર કરી, જેનું પૂરું નામ Employment, Assets, Sustainable Transformation (EAST) છે.

  પૂરક માહિતી: ઓડિશા ભારતનો લાંબો દરિયાકિનારો (આશરે ૪૮૦ કિમી) ધરાવતું રાજ્ય છે, જે ખનિજ સંસાધનો (જેમ કે લોખંડ, બોક્સાઈટ અને ક્રોમાઈટ) થી અત્યંત સમૃદ્ધ છે. ભારત સરકારની રાષ્ટ્રીય કક્ષાની 'પૂર્વોદય' (Purvodaya) યોજના હેઠળ પણ પૂર્વીય ભારત (ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ) ને સ્ટીલ હબ તરીકે વિકસાવવાનું લક્ષ્ય છે, જેની સાથે ઓડિશાની આ યોજના સુસંગત છે..

વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને સ્વાસ્થ્ય 

1. આરોગ્ય સેતુ 2.0 અને e-Sushrut

વિગત: ભારતના ડિજિટલ હેલ્થ મિશનને પ્રોત્સાહન આપવા અને સામાન્ય નાગરિકોને પોતાના સ્માર્ટફોન પર જ તમામ મેડિકલ સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે નેશનલ હેલ્થ પોર્ટલને અપગ્રેડ કર્યું છે.

મહત્વના તથ્યો: ડિજિટલ હેલ્થ લોન્ચ

• લોન્ચિંગ: કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રી જે. પી. નડ્ડાએ નવી દિલ્હીથી આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ દેશને સમર્પિત કર્યા.
• એપનું નવું સ્વરૂપ: જૂની કોવિડ ટ્રેકિંગ એપ 'Aarogya Setu' ને હવે સંપૂર્ણ બદલીને 'Aarogya Setu 2.0' અને ક્લિનિક મેનેજમેન્ટ માટે 'e-Sushrut@Clinic' સિસ્ટમ લવાઈ છે.
• લાભ: તે આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન (ABDM) સાથે લિંક રહેશે, જેનાથી નાગરિકો પોતે જ ઓનલાઇન પોતાનું 'ABHA ID' (Ayushman Bharat Health Account) બનાવી શકશે અને પ્રિસ્ક્રિપ્શન્સ તથા લેબ રિપોર્ટ્સ એપમાં કાયમી ડિજિટલ લોકરમાં સાચવી શકશે.
• પૂરક માહિતી: આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન (ABDM) સત્તાવાર રીતે ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ ના રોજ વડાપ્રધાન દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો મુખ્ય હેતુ દેશભરમાં ડિજિટલ હેલ્થ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે. ABHA આઈડી એ ૧૪ અંકોનો વિશિષ્ટ હેલ્થ નંબર છે જે નાગરિકોના તમામ તબીબી ઇતિહાસને ડિજિટલ રીતે લિંક કરે છે.

1.OpenAI ના ભારતના નવા MD

• વિગત: વૈશ્વિક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્રાંતિ લાવનાર સંસ્થા 'OpenAI' એ ભારતીય બજારમાં પોતાનો વ્યાપ અને સરકારી નીતિઓ સાથે તાલમેલ વધારવા દેશના વડાની નિમણૂક કરી છે.

  મહત્વના તથ્યો: Uber India ના પૂર્વ પ્રેસિડેન્ટ પ્રભુજીત સિંહની ભારતના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર (MD) તરીકે વરણી કરાઈ છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, સમગ્ર વિશ્વમાં ભારત OpenAI માટે (ChatGPT વપરાશકર્તાઓની દ્રષ્ટિએ) બીજું સૌથી મોટું માર્કેટ છે અને ૨૦૨૫માં નવી દિલ્હીમાં તેની પ્રથમ ઓફિસ શરૂ થઈ હતી.

  પૂરક માહિતી: OpenAI એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (સેન ફ્રાન્સિસ્કો) સ્થિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સંશોધન લેબોરેટરી છે, જેણે નવેમ્બર ૨૦૨૨માં 'ChatGPT' લોન્ચ કરીને જનરેટિવ AI ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવી હતી. તેની સ્થાપના વર્ષ ૨૦૧૫માં સેમ ઓલ્ટમેન, ઇલોન મસ્ક અને અન્ય રોકાણકારો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. હાલમાં સેમ ઓલ્ટમેન તેના વૈશ્વિક CEO છે.

  2.વિશ્વની પહેલી કોપર-ક્લોરિન હાઇડ્રોજન ફેસિલિટી

  વિગત: ગ્રીન ઇકોનોમી અને ભવિષ્યના સ્વચ્છ બળતણ તરીકે 'ક્લીન હાઇડ્રોજન' નું મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવા ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ વૈશ્વિક કીર્તિમાન સ્થાપિત કર્યો છે.

  મહત્વના તથ્યો: તમિલનાડુના કલ્પક્કમ ખાતે આવેલા IGCAR (Indira Gandhi Centre for Atomic Research) માં BARC (ભાભા એટમિક રિસર્ચ સેન્ટર) દ્વારા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી 'Copper-Chlorine Thermochemical Hydrogen Facility' સ્થાપિત કરાઈ છે. આ પ્લાન્ટ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરની વધારાની ગરમી (Process Heat) નો ઉપયોગ કરીને ઝીરો-કાર્બન ઉત્સર્જન સાથે શુદ્ધ હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવશે.

  પૂરક માહિતી: હાઇડ્રોજન ઉત્પાદનની પદ્ધતિના આધારે તેને વર્ગીકૃત કરાય છે: અશ્મિભૂત ઇંધણમાંથી બનતો હાઇડ્રોજન 'ગ્રે હાઇડ્રોજન', કાર્બન કેપ્ચર સાથેનો હાઇડ્રોજન 'બ્લુ હાઇડ્રોજન' અને રિન્યુએબલ એનર્જી કે ન્યુક્લિયર પાવર દ્વારા ઝીરો કાર્બન સાથે બનતો હાઇડ્રોજન 'ગ્રીન હાઇડ્રોજન' કહેવાય છે. ભારત સરકારે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં વાર્ષિક ૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન કરવા માટે 'નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન' (National Green Hydrogen Mission) શરૂ કર્યું છે.

  3. DIKSHA પ્લેટફોર્મ

  વિગત: દેશના શિક્ષણ ક્ષેત્રે ઓનલાઇન અભ્યાસ સામગ્રી અને શિક્ષકોના ટ્રેનિંગ મોડ્યુલને એક સમાન સ્તરે લાવવા માટે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલયે મોટું ડિજિટલ એકીકરણ કર્યું છે.

  મહત્વના તથ્યો: ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફોર નોલેજ શેરિંગ (DIKSHA) પ્લેટફોર્મ હવે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) ના લક્ષ્યો હેઠળ સત્તાવાર રીતે દેશનું અધિકૃત 'વન નેશન, વન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ' બની ગયું છે, જે પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પણ શૈક્ષણિક સામગ્રી આપશે.

  પૂરક માહિતી: DIKSHA પ્લેટફોર્મ સત્તાવાર રીતે ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ ના રોજ (શિક્ષક દિને) ભારતના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તે NCERT અને શિક્ષણ મંત્રાલયની દેખરેખ હેઠળ કામ કરે છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ ડિજિટલ શિક્ષણના વિસ્તરણ માટે 'પીએમ ઈ-વિદ્યા' (PM e-VIDYA) કાર્યક્રમના ભાગરૂપે દીક્ષા પ્લેટફોર્મ ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.

  4. એનિમિયા મુક્ત ભારત અભિયાન

  વિગત: ખાસ કરીને મહિલાઓ, ગર્ભવતી માતાઓ અને નાના બાળકોમાં જોવા મળતી લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) ના કાયમી નિવારણ માટે કેન્દ્રીય આરોગ્ય તંત્રે નવો એક્શન પ્લાન જાહેર કર્યો છે.

  મહત્વના તથ્યો: સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય દ્વારા દેશવ્યાપી આયર્ન અને ફોલિક એસિડ (IFA) ના સપ્લીમેન્ટેશન અને ટેસ્ટિંગ પ્રક્રિયાને વધુ વેગવંતી બનાવવા માટે 'નવી ઓપરેશનલ ગાઈડલાઈન્સ ૨૦૨૬' રજૂ કરવામાં આવી છે.

  પૂરક માહિતી: 'એનિમિયા મુક્ત ભારત' (AMB) વ્યૂહરચના વર્ષ ૨૦૧૮માં સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તથા યુનિસેફ (UNICEF) ના સહયોગથી શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજના હેઠળ 6x6x6 વ્યૂહરચના અમલમાં છે, જેનો અર્થ થાય છે: ૬ લક્ષિત લાભાર્થી જૂથો, ૬ હસ્તક્ષેપો (Interventions) અને ૬ સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ. એનિમિયા એ શરીરમાં લાલ રક્તકણો (RBC) અથવા હિમોગ્લોબિનની ઉણપને કારણે થતો રોગ છે, જે મુખ્યત્વે આયર્નની ખામીથી થાય છે.

  5. Brachybacterium netajii બેક્ટેરિયા

  વિગત: પર્યાવરણીય બાયો-ટેકનોલોજીના સંશોધકોએ નદીઓના પ્રદૂષિત પાણીને કુદરતી રીતે શુદ્ધ કરી શકે તેવા ખાસ સુક્ષ્મજીવોની નવી પ્રજાતિ શોધી કાઢી છે.

  મહત્વના તથ્યો: પશ્ચિમ બંગાળની હુગલી નદીના ભારે ઔદ્યોગિક કચરાવાળા વિસ્તારમાંથી આ વિશિષ્ટ બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આ નવી પ્રજાતિનું નામ મહાન સ્વાતંત્ર્ય સેનાની નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝના માનમાં 'Brachybacterium netajii' રાખ્યું છે.

  પૂરક માહિતી: પ્રદૂષિત પાણી અથવા જમીનને સુક્ષ્મજીવો (બેક્ટેરિયા કે ફૂગ) ની મદદથી શુદ્ધ કરવાની આ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાને બાયોરેમિડિયેશન (Bioremediation) કહેવામાં આવે છે. આ અગાઉ તેલના પ્રદૂષણ (Oil Spills) ને સાફ કરવા માટે 'ઓઇલ ઝેપર' (Oil Zapper) નામના બેક્ટેરિયા વિકસાવવામાં આવ્યા હતા. હુગલી નદી એ ગંગા નદીની એક મુખ્ય વિતરીકા (Distributary) છે, જેના કિનારે કોલકાતા શહેર વસેલું છે.

અર્થતંત્ર, શાસન અને પર્યાવરણ 

1. કોર્પોરેટ મિત્ર યોજના ૨૦૨૬

વિગત: દેશના આર્થિક વિકાસના મુખ્ય એન્જિન ગણાતા લઘુ ઉદ્યોગોને કાનૂની ગૂંચવણો, કંપની રજીસ્ટ્રેશન અને બિઝનેસ કમ્પ્લાયન્સમાં પ્રોફેશનલ માર્ગદર્શન પૂરું પાડવા માટે નવી સરકારી પહેલ શરૂ થઈ છે.

મહત્વના તથ્યો: કોર્પોરેટ મિત્ર યોજના

• બજેટ જોડાણ: કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ ની સત્તાવાર જોગવાઈઓના ભાગરૂપે આ કલ્યાણકારી યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
• સંચાલન મંત્રાલય: આ યોજનાનું સંપૂર્ણ સંચાલન અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રાલય (Ministry of Corporate Affairs) દ્વારા કરવામાં આવશે.
• ઉદ્દેશ્ય: દેશભરના લાખો સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs ને વ્યાપારી સરળતા (Ease of Doing Business) પ્રદાન કરવી.
• પૂરક માહિતી: ભારતમાં લઘુ, સૂક્ષ્મ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોના વર્ગીકરણ માટે 'MSME ડેવલપમેન્ટ એક્ટ, ૨૦૦૬' અમલમાં છે. વર્ષ ૨૦૨૦ના નવા સુધારા મુજબ, રૂ. ૧ કરોડ સુધીનું રોકાણ અને રૂ. ૫ કરોડ સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા ઉદ્યોગો 'સૂક્ષ્મ' (Micro), રૂ. ૧૦ કરોડ સુધીનું રોકાણ અને રૂ. ૫૦ કરોડ સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા 'લઘુ' (Small) તેમજ રૂ. ૫૦ કરોડ સુધીનું રોકાણ અને રૂ. ૨૫૦ કરોડ સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા ઉદ્યોગો 'મધ્યમ' (Medium) શ્રેણીમાં આવે છે. સરકારનું 'ઉદ્યમ પોર્ટલ' (Udyam Portal) પણ આ ક્ષેત્રના રજીસ્ટ્રેશન માટે કાર્યરત છે.

2.ગ્રામીણ ઇન્ટરનલ  ઓડિટ પોર્ટલ:

વિગત: સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ અને ગ્રામ પંચાયતોને મળતી સરકારી ગ્રાન્ટના વપરાશમાં ભ્રષ્ટાચાર અટકાવવા અને ઓડિટ પ્રક્રિયા ઝડપી કરવા ટેકનોલોજીનો આશ્રય લેવાયો છે.

• મહત્વના તથ્યો: નવી દિલ્હીમાં આયોજિત રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ સંમેલનમાં પંચાયતો માટે દેશનું પ્રથમ AI-આધારિત (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) Rural Internal Audit Portal લોન્ચ કરાયું, જે નાણાકીય અનિયમિતતાઓ આપમેળે ટ્રેક કરશે.

  પૂરક માહિતી: શાસનમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને મશીન લર્નિંગ (AI-ML) નો ઉપયોગ 'ઇ-ગવર્નન્સ' (e-Governance) નો ઉત્તમ નમૂનો છે. ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૪૩-જે (Article 243-J) પંચાયતોના હિસાબોના ઓડિટ (Audit of accounts) સાથે સંબંધિત છે, જે મુજબ રાજ્ય વિધાનમંડળ કાયદો બનાવીને પંચાયતોના ઓડિટની જોગવાઈ કરી શકે છે. આ નવું પોર્ટલ પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના 'e-GramSwaraj' એપ્લિકેશન સાથે લિંક કરવામાં આવશે.

  3. વાઘ ગણતરી ૨૦૨૬

  વિગત: ભારતના રાષ્ટ્રીય પ્રાણી વાઘના સંરક્ષણ માટે ચાલી રહેલા 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' ની સફળતાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA) દ્વારા સત્તાવાર વસ્તી ગણતરી ચાલી રહી છે.

  મહત્વના તથ્યો: વાઘ, તેમના સહ-શિકારીઓ અને જંગલના ઇકોસિસ્ટમની સ્થિતિ જાણવા માટે જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી દેશવ્યાપી ૬ઠ્ઠી ઓલ-ઇન્ડિયા ટાઇગર એસ્ટીમેશન (AITE) ની જટિલ ફિલ્ડ પ્રક્રિયા કેમેરા ટ્રેપ અને ડિજિટલ મેપિંગ સાથે હાલ પ્રગતિમાં છે.

  પૂરક માહિતી: ભારતમાં વાઘની સત્તાવાર ગણતરી દર ૪ વર્ષે એકવાર કરવામાં આવે છે. આ અગાઉ વર્ષ ૨૦૨૨ ની (૫મી) ગણતરી મુજબ ભારતમાં કુલ ૩,૬૮૨ વાઘ નોંધાયા હતા, જે વિશ્વની વાઘની વસ્તીના આશરે ૭૫% થી વધુ છે. મધ્યપ્રદેશ (૭૮૫ વાઘ) દેશમાં પ્રથમ ક્રમે હોવાથી તેને 'ટાઇગર સ્ટેટ' કહેવાય છે. 'પ્રોજેક્ટ ટાઇગર' ૧ એપ્રિલ ૧૯૭૩ ના રોજ ઉત્તરાખંડના જીમ કોર્બેટ નેશનલ પાર્કથી શરૂ કરાયો હતો. NTCA એ 'વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન એક્ટ, ૧૯૭૨' હેઠળ સ્થપાયેલી વૈધાનિક સંસ્થા છે, જેના અધ્યક્ષ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી હોય છે. વાઘ ગણતરી માટે 'M-STrIPES' નામની એન્ડ્રોઇડ એપનો ઉપયોગ થાય છે.

પુરસ્કારો, સન્માન 

1. SJFI Gold Medal 2026

• વિગત: સ્પોર્ટ્સ જર્નાલિસ્ટ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SJFI) દ્વારા દેશમાં રમતગમતની સંસ્કૃતિ વિકસાવવા અને વૈશ્વિક પટલ પર ભારતનું ગૌરવ વધારનાર મહાન ખેલાડીનું વિશેષ સન્માન કરાયું.

  મહત્વના તથ્યો: ભારતના પ્રથમ શતરંજ (Chess) ગ્રાન્ડમાસ્ટર અને પાંચ વખતના વર્લ્ડ ચેમ્પિયન વિશ્વનાથન આનંદ ને ભારતીય રમતગમતના વિકાસમાં તેમના અસાધારણ આજીવન યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'SJFI ગોલ્ડ મેડલ ૨૦૨૬' એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. રમતગમતના ઇતિહાસમાં આ સર્વોચ્ચ પત્રકારત્વ સન્માન મેળવનાર તેઓ દેશના માત્ર ૬ઠ્ઠા વ્યક્તિ બન્યા છે.

  પૂરક માહિતી: વિશ્વનાથન आनंद વર્ષ ૧૯૮૮માં ભારતના પ્રથમ ગ્રાન્ડમાસ્ટર બન્યા હતા. તેઓ વર્ષ ૧૯૯૧-૯૨માં દેશનો સર્વોચ્ચ રમતગમત પુરસ્કાર 'રાજીવ ગાંધી ખેલ રત્ન' (હાલમાં મેજર ધ્યાનચંદ ખેલ રત્ન એવોર્ડ) મેળવનાર દેશના પ્રથમ ખેલાડી હતા. વર્ષ ૨૦૦૭માં તેઓ ભારતના દ્વિતીય સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'પદ્મવિભૂષણ' થી સન્માનિત થનારા પ્રથમ રમતવીર બન્યા હતા. તેમની આત્મકથાનું નામ "Mind Master" છે.

  3. DMRC ને વૈશ્વિક એવોર્ડ

  વિગત: ભારતના અર્બન ટ્રાન્સપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મેટ્રો ઓપરેશનની ગુણવત્તાને વૈશ્વિક કક્ષાએ સર્વોચ્ચ સ્વીકૃતિ મળી છે.

  મહત્વના તથ્યો: દેશની રાજધાનીમાં પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ સંભાળતી સંસ્થા દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) ને બેલ્જિયમના બ્રસેલ્સ ખાતે યોજાયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સબવે કોન્ફરન્સમાં, તેના શ્રેષ્ઠ મેનેજમેન્ટ અને ઝીરો-એક્સિડન્ટ ઓપરેશનલ એક્સેલન્સ માટે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રતિષ્ઠિત 'UITP અચીવમેન્ટ એવોર્ડ' એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

  પૂરક માહિતી: UITP એટલે કે 'International Association of Public Transport' એ જાહેર પરિવહનના વિકાસ માટે કામ કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે, જેનું મુખ્ય મથક બ્રસેલ્સ (બેલ્જિયમ) ખાતે છે. દિલ્હી મેટ્રો (DMRC) ની સ્થાપના વર્ષ ૧૯૯૫માં ભારત સરકાર અને દિલ્હી સરકારની સંયુક્ત ભાગીદારીથી થઈ હતી, અને તેના પ્રથમ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર 'ઇલાત્તુભલાપિલ શ્રીધરન' (ઈ. શ્રીધરન) હતા, જેઓ ભારતમાં "મેટ્રો મેન" તરીકે ઓળખાય છે. DMRC એ યુનાઇટેડ નેશન્સ (UN) દ્વારા ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે 'કાર્બન ક્રેડિટ' મેળવનારી વિશ્વની પ્રથમ રેલ-આધારિત સિસ્ટમ છે.