1. દર વર્ષે 'વિશ્વ અંગદાન દિવસ' (World Organ Donation Day) ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

• જવાબ: 13 ઓગસ્ટ
• સમજૂતી: આ દિવસની ઉજવણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોમાં મૃત્યુ પછી અંગોનું દાન કરવા અંગે જાગરૂકતા ફેલાવવાનો અને જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓને નવજીવન આપવાનો છે.

2. કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં NDRF અને SDRF ની માર્ગદર્શિકા હેઠળ કઈ ઘટનાઓને નોટિફાઇડ આપત્તિ તરીકે ઉમેરી છે?

• જવાબ: હીટવેવ (કાળઝાળ ગરમી) અને વીજળી પડવી
• સમજૂતી: આ નિર્ણયથી આબોહવા પરિવર્તન સંબંધિત આ હવામાન આપત્તિઓના અસરગ્રસ્તો અને પીડિતોને તાત્કાલિક સરકારી રાહત તથા વળતર ચૂકવણી સરળ બનશે.

3. નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફંડ (NDRF) ની સ્થાપના કયા કાયદા હેઠળ કરવામાં આવી છે?

• જવાબ: આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 (Disaster Management Act)
• સમજૂતી: આ અધિનિયમ હેઠળ દેશમાં રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (NDMA) અને રાહત ભંડોળની રચના કરવામાં આવી છે, જેના અધ્યક્ષ દેશના વડાપ્રધાન હોય છે.

4. કેબિનેટ સચિવ તરીકે સેવાઓ આપી રહેલા કયા અધિકારીના સેવા કાર્યકાળમાં તાજેતરમાં એક વર્ષનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે?

• જવાબ: ડૉ. ટી.વી. સોમનાથન
• સમજૂતી: કેબિનેટ સચિવ એ ભારતીય પ્રશાસનિક સેવા (IAS) નો સર્વોચ્ચ હોદ્દો છે. દેશના ઉચ્ચ વહીવટી માળખામાં નીતિગત સાતત્ય જાળવવા કેબિનેટની નિમણૂક સમિતિ (ACC) દ્વારા કાર્યકાળ લંબાવાયો છે.

5. ભારત સરકારમાં 'સિવિલ સર્વિસીસ બોર્ડ' ના હોદ્દાની રૂએ (Ex-officio) ચેરમેન કોણ હોય છે?

• જવાબ: કેબિનેટ સચિવ (Cabinet Secretary)
• સમજૂતી: કેબિનેટ સચિવ દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સેવક છે, જેઓ કેબિનેટ સચિવાલય અને સિવિલ સર્વિસીસ બોર્ડનું નેતૃત્વ કરે છે અને સીધા વડાપ્રધાન હેઠળ કાર્ય કરે છે.

6. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતમાં નોંધાયેલા રેકોર્ડબ્રેક 20,138 અંગ પ્રત્યાર્પણ સાથે ભારત વિશ્વમાં કયા સ્થાને પહોંચ્યું છે?

• જવાબ: ત્રીજા સ્થાને
• સમજૂતી: ભારત જીવંત દાતા અંગ પ્રત્યાર્પણ (Living Donor Organ Transplant) માં સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને છે, જ્યારે કુલ ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં વિશ્વમાં ત્રીજા સ્થાને છે.

7. પ્રધાનમંત્રી જન-ધન યોજના (PMJDY) હેઠળ દેશના કેટલા ટકા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 5 કિમીના અંતરમાં બેંકિંગ સુવિધા ઉપલબ્ધ થઈ છે?

• જવાબ: 99.92%
• સમજૂતી: PMJDY એ વિશ્વનું સૌથી મોટું નાણાકીય સમાવેશ મિશન છે, જે હેઠળ 58.77 કરોડથી વધુ ખાતા ખોલાયા છે અને ₹3.12 લાખ કરોડથી વધુ રકમ જમા થઈ છે.

8. જમ્મુ અને કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લામાં 'ઉઝ' (Ujh) બહુઉદ્દેશીય પરિયોજના કઈ નદીની સહાયક નદી પર નિર્માણ પામી રહી છે?

• જવાબ: રાવી નદી
• સમજૂતી: ઉઝ નદી રાવીની સહાયક નદી છે. આ પરિયોજના હેઠળ 186 થી 212 MW જળવિદ્યુત ઉત્પાદન અને આશરે 90,000 હેક્ટર જમીનને સિંચાઈ સુવિધા પ્રાપ્ત થશે.

9. 13મી BRICS શિક્ષણ મંત્રીઓની બેઠકનું આયોજન ભારતના કયા શહેરમાં કરવામાં આવ્યું?

• જવાબ: ભુવનેશ્વર (ઓડિશા)
• સમજૂતી: ભારતના BRICS અધ્યક્ષપદ હેઠળ આયોજિત આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સહયોગ, શિક્ષણમાં ડિજિટલ સુધારા અને કૌશલ્ય વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

10. પેસિફિક મહાસાગરના કયા દ્વીપ દેશે આબોહવા અનુકૂલન માટે ભંડોળ મેળવવા 'ECRCP' ગોલ્ડન પાસપોર્ટ સ્કીમ શરૂ કરી છે?

• જવાબ: નાઉરુ (Nauru)
• સમજૂતી: નાઉરુ એ વિશ્વનો સૌથી નાનો સ્વતંત્ર રિપબ્લિક દેશ છે. આ યોજના હેઠળ વિદેશી રોકાણકારોને નાગરિકતા આપીને મળતા ફંડનો ઉપયોગ ક્લાઈમેટ રેસિલિયન્સ પ્રોજેક્ટ્સ માટે કરાશે.

11. ભારતની 101મી અને અરુણાચલ પ્રદેશની સર્વપ્રથમ રામસર સાઇટ તરીકે કઈ સરોવરને જાહેર કરવામાં આવી છે?

• જવાબ: ગ્લાવ લેક (Glaw Lake)
• સમજૂતી: અરુણાચલ પ્રદેશના લોહિત જિલ્લામાં કામલાંગ ટાઇગર રિઝર્વ ખાતે આવેલું આ એક ઉચ્ચ હિમાલયન મીઠા પાણીનું સરોવર છે, જે પૂર્વીય હિમાલયન જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટનો ભાગ છે.

12. આંધ્ર પ્રદેશ સરકારે સ્વચ્છ ઊર્જા અને કૌશલ્ય વિકાસ સહિતના 4 ક્ષેત્રોમાં ભાગીદારી માટે કયા દેશ સાથે સમજૂતી કરી છે?

• જવાબ: ઓસ્ટ્રેલિયા
• સમજૂતી: આ સમજૂતી હેઠળ ક્લીન એનર્જી, એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, સમાવેશી શિક્ષણ અને કૌશલ્ય/માનસિક સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે વિદેશી રોકાણ (FDI) અને તકનીકી હસ્તાંતરણ કરવામાં આવશે.

13. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) એ વર્તમાન નીતિગત 'રેપો રેટ' કેટલા ટકા પર સ્થિર રાખ્યો છે?

• જવાબ: 5.25%
• સમજૂતી: રેપો રેટ એ દર છે જે દરે RBI વાણિજ્યિક બેંકોને અલ્પકાલીન ધિરાણ આપે છે. દેશમાં ફુગાવાને નિયંત્રણમાં રાખવા અને આર્થિક સ્થિરતા માટે તેને સ્થિર રખાયો છે.

14. ડુક્કરોમાં ફેલાતા આફ્રિકન સ્વાઈન ફીવર (ASF) સામે ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી રસી કઈ સંસ્થા દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે?

• જવાબ: ICAR (ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ)
• સમજૂતી: આફ્રિકન સ્વાઈન ફીવર વાયરસથી થતો અત્યંત ચેપી અને પ્રાણઘાતક રોગ છે. ICAR દ્વારા વિકસિત આ રસી પશુપાલકો અને પિગ ફાર્મિંગ ઉદ્યોગને આર્થિક નુકસાનથી બચાવશે.

15. હિમાચલ પ્રદેશના ડેલહાઉસીમાં 20 વર્ષ પછી નજરે પડેલા વન્યજીવ 'હિમાલયન સેરો' (Capricornis thar) ની IUCN Red List સ્થિતિ કઈ છે?

• જવાબ: Vulnerable (સંવેદનશીલ)
• સમજૂતી: હિમાલયન સેરો એ બકરી, ઘેટાં અને હરણના મિશ્રિત લક્ષણો ધરાવતું પ્રાણી છે, જેને વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન એક્ટ, 1972 હેઠળ શેડ્યુલ I નું સર્વોચ્ચ રક્ષણ પ્રાપ્ત છે.

16. ભારતીય વાયુસેના દ્વારા ડ્રોન-રોધી (Counter-UAS) ક્ષમતાના પરીક્ષણ માટે 'અભ્યાસ Rotor Clap-III' ક્યાં યોજવામાં આવ્યો?

• જવાબ: પોખરણ (રાજસ્થાન)
• સમજૂતી: આ અભ્યાસમાં હેલિકોપ્ટર પરથી લાઇવ ફાયરિંગ કરી દેશની સરહદો પર વધતા ડ્રોન થ્રેટ્સ સામે વાયુસેનાની એર ડિફેન્સ ક્ષમતા મજબૂત કરવામાં આવી હતી.

17. સુપ્રીમ કોર્ટે દેશના તમામ વેટલેન્ડ સંરક્ષણ ક્ષેત્રોની આસપાસ કેટલા કિલોમીટરના વિસ્તારને ખાણકામમુક્ત બફર ઝોન જાહેર કર્યો છે?

• જવાબ: 10 કિલોમીટર
• સમજૂતી: જળપ્લાવિત ક્ષેત્રોની જૈવવિવિધતા, પર્યાવરણ શુદ્ધિકરણ અને ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ તંત્રને બેફામ ખાણકામથી બચાવવા માટે સર્વોચ્ચ અદાલતે આ ઐતિહાસિક દેશવ્યાપી આદેશ આપ્યો છે.

18. તાજેતરમાં અવસાન પામેલા પદ્મશ્રી ડૉ. ડી. વાય. પાટીલ કયા રાજ્યોના પૂર્વ રાજ્યપાલ રહી ચૂક્યા હતા?

• જવાબ: ત્રિપુરા, બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળ
• સમજૂતી: મહારાષ્ટ્રના જાણીતા શિક્ષણશાસ્ત્રી ડૉ. ડી. વાય. પાટીલે 'D.Y. Patil Group' ની સ્થાપના કરી શિક્ષણ ક્ષેત્રે મોટું પ્રદાન આપ્યું હતું. તેમને 1991 માં 'પદ્મશ્રી' એવોર્ડ મળ્યો હતો.

19. વિદેશ ભાગી ગયેલા ગંભીર ગુનેગારોનું ભારત પરત પ્રત્યાર્પણ (Extradition) કરવા CBI દ્વારા કયું ઓપરેશન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે?

• જવાબ: ઓપરેશન ત્રિશૂલ (Operation Trishul)
• સમજૂતી: CBI ભારત માટે ઇન્ટરપોલના નેશનલ સેન્ટ્રલ બ્યુરો તરીકે કામ કરે છે. આ ઓપરેશન હેઠળ 36 દેશોમાંથી 274 વિદેશી ભાગેડુ ગુનેગારોને ભારત પરત લાવવામાં આવ્યા છે.

20. તાઇપેઇ ઓપન સુપર-300 બેડમિન્ટન ટુર્નામેન્ટમાં મહિલા સિંગલ્સનો ખિતાબ જીતનારી સૌથી યુવા ભારતીય ખેલાડી કોણ બની?

• જવાબ: તન્વી શર્મા (17 વર્ષ)
• સમજૂતી: તન્વી શર્માએ ફાઇનલમાં વિયેતનામના ન્ગુયેન થુઇને હરાવી પ્રથમ BWF ટાઇટલ જીત્યું છે. 2008 માં સાઇના નેહવાલ પછી આ પ્રતિષ્ઠિત ખિતાબ જીતનારી તે માત્ર બીજી ભારતીય મહિલા ખેલાડી છે.